Ca Dao Tục Ngữ Việt Nam
Ca Dao Tục Ngữ Việt Nam
Home | Profile | Register | Active Topics | Members | Search | FAQ
Username:
Password:
Save Password
Forgot your Password?

 All Forums
 Ca Dao và Tục Ngữ
 Tiểu Luận
 Việt Nam tinh hoa đạo đức
 New Topic  Reply to Topic
 Printer Friendly
Author Previous Topic Topic Next Topic  

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 09/27/2006 :  20:29:03  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
Việt Nam tinh hoa đạo đức


Bùi Ngọc Sơn

----------------------------


Lời nói đầu

Con người ta thực chất cũng là một động vật, nhưng là một động vật cao cấp.
Người ta hơn các động vật khác là nhờ có trí khôn và đạo đức. Nếu bỏ đi đạo đức, thời con người còn có khác gì là loài muông thú, và sẽ còn nguy hiểm hơn cả muông thú ở chỗ con người có trí khôn, trí khôn sẽ tạo ra những mưu mẹo. Hại người bằng mưu mẹo thời sẽ gây ra những tai họa không thể nào lường hết được.
Vì vậy giá trị chủ yếu của mỗi con người là ở Đạo đức.
Nhưng đạo đức của con người không phải tự nhiên mà có được. Đó phải là do sự hấp thụ giáo dục của gia đình - chủ yếu là của gia đình - và ngoài xã hội; giáo dục của xã hội cũng có khi có tác dụng quyết định, nếu có tác động thật sự mạnh mẽ.
Trong quá trình giáo dục ấy thời những tinh hoa đạo đức truyền thống, hòa hợp với đạo đức chân chính của thời đại mới, giữ một vai trò quyết định.
Đó là những chuẩn mực, những định hướng cho mọi người trong cộng đồng, cùng nhau xây dựng một cuộc sống yên vui hạnh phúc. Nếu xa rời những chuẩn mực ấy, mỗi người đi một hướng thời sẽ sinh ra mất đoàn kết, mất đoàn kết ở gia đình, cũng như xã hội.
Con người có đạo đức, mới là con người tốt, có con người tốt, mới có được gia đình tốt, cũng từ đấy mới có được những xóm làng, khu phố, rộng ra là có cả được một đất nước tươi vui, văn minh, thịnh vượng.
Vì vậy cuốn sách này cần thiết và hữu ích, nhất là cho lớp người trẻ tuổi, những người sẽ quyết định vận mệnh tương lai của đất nước. Những con người ấy cần có một tâm hồn và phẩm chất Việt Nam, nhất là lúc tâm hồn và phẩm giá ấy lại đang chịu những thử thách khắc nghiệt của nền kinh tế thị trường, trước những thiện và ác của cuộc đời.
Nhà xuất bản Hà Nội xin giới thiệu cuốn sách rất đáng trân trọng này của nhà văn, nhà giáo lão thành Bùi Ngọc Sơn với bạn đọc.


NHÀ XUẤT BẢN HÀ NỘI

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 09/27/2006 :  20:35:15  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
LỜI GIỚI THIỆU

Tục ngữ ca dao thấm đậm hồn Việt Nam

Tục ngữ ca dao cùng với những thành phần khác trong văn học dân gian Việt Nam được coi là nền văn học khởi nguồn. Cũng giống như Kinh Thi và văn học cổ Trung Hoa, không những khởi nguồn cho riêng văn học mà còn là khởi nguồn cho cả các ngành khoa học tự nhiên, xã hội và nhất là cho việc nghiên cứu về đạo đức, nhân văn.

Nếu nói dân tộc Việt Nam đã có 4000 năm lịch sử, thời tục ngữ ca dao Việt Nam cũng đã có 4000 năm tuổi.

Tục ngữ ca dao phản ảnh mọi mặt cuộc sống của người dân Việt Nam, qua quá trình lịch sử. Đó là một bức tranh sinh động, phong phú, đầy mầu sắc Việt Nam.

Tục ngữ ca dao đã thể hiện được một cách sâu sắc rực rỡ thế giới quan, nhân sinh quan của nhân dân Việt Nam từ thượng cổ cho đến sau này.

“Tục ngữ ca dao đã diễn đạt được rất hoàn hảo toàn bộ kinh nghiệm sống, kinh nghiệm xã hội lịch sử của nhân dân lao động” (1).

1- Đó là những quan niệm về trời, đất, về nguồn gốc con người.

2- Phản ảnh công cuộc đấu tranh chống thiên nhiên, chống áp bức bóc lột và xâm lược.

3- Những kinh nghiệm trong sản xuất, chăn nuôi, gieo trồng mùa vụ.

4- Những kinh nghiệm trong sinh hoạt thường ngày.

5- Những điều cần giáo dục truyền bá cho nhau về cách sống làm người.

Sở dĩ người xưa dùng tục ngữ ca dao làm lợi khí sáng tác là vì:

a) Tục ngữ, ca dao, nhất là tục ngữ rất ngắn gọn dễ sáng tác, dễ nhớ và dễ truyền miệng.
b) Ngôn ngữ hàm súc, ít lời nhưng nhiều ý.
c) Có hình ảnh phong phú.
d) Có vần nhịp.
e) Có nhạc điệu.

Tục ngữ là những kinh nghiệm sống có tính trí tuệ, thiên về lý tính. Tục ngữ thường có nghĩa đen, nghĩa bóng, giá trị chủ yếu là ở nghĩa bóng, bởi nghĩa bóng mới có sức hàm chứa được nhiều ý và mới nâng cao được tác dụng giáo dục. Ca dao cũng làm nhiệm vụ như tục ngữ, nhưng thiên về trữ tình. Ca dao thường giàu hình ảnh, nhạc điệu. Ca dao không phải chỉ có hai câu mà thường là thành bài. Nhờ vậy, ca dao có khả năng diễn đạt không những có tính hiện thực sâu mà lại còn có tính lãng mạn cao. Nhiều bài tình cảm được mở rộng, khiến cho ý tình như được chắp cánh bay lên - Nhiều bài đạt được trình độ nghệ thuật mẫu mực, có giá trị như thơ ca cổ điển:

Gươm vàng rớt xuống Hồ Tây,
Công cha cũng nặng, nghĩa thầy cũng cao.
Muốn sang thời bắc Cầu Kiều,
Muốn con hay chữ, thời yêu lấy thầy.

Người xưa đã dùng tục ngữ ca dao để truyền bá lối sống, đạo đức. Những lời răn dạy ấy ân cần tha thiết yêu thương như tiếng nói của một người mẹ hiền. Người mẹ hiền Tổ quốc:

1- Đó là những lời răn dạy về cách ăn ở trong gia tộc.
2- Những lời răn dạy về nói năng giao tiếp.
3- Những lời răn dạy về nhân đức.
4- Những lời răn dạy về việc học hành.
5- Những lời răn dạy về đức hạnh người con gái.
6- Những răn dạy về giữ gìn tình nghĩa vợ chồng.
7- Những răn dạy về tu thân lập nghiệp.
8- Những răn dạy về đoàn kết, tương thân tương ái.
9- Thế thái nhân tình.
10- Nêu gương yêu nước, chống áp bức bóc lột xâm lược.
11- Và những điều cần phải tránh.

Những lời răn dạy ấy là những bài học quý giá, rất phong phú đa dạng, những chuẩn mực về lối sống và nhân cách Việt Nam, đậm đà bản sắc Việt Nam.

Đó là một cuốn sách giáo khoa có giá trị vào loại bậc nhất (nếu không nói là độc nhất vô nhị) về luân lý và đạo đức học, vì đấy là cái nền để rồi đến khi hấp thu được tư tưởng đạo đức mới của thời đại mới, mới có thể trở thành được những con người Việt Nam vừa dân tộc vừa hiện đại. Đó là một mẫu người Việt Nam đẹp nhất, những con Rồng cháu Tiên xuất hiện dưới thời đại Bác Hồ, sẽ là những người Việt Nam có tâm hồn đạo đức đẹp nhất từ xưa đến nay. Cái đẹp của người Việt Nam mới là sự hợp thành bởi hai sắc thái đạo đức Truyền thống và Hiện đại. Hai yếu tố ấy như là hai phần trong một cơ thể Người - Thiếu đi một phần sẽ trở nên “bất thành nhân dạng”, không thể nào trở thành được một Con người mới, của Thời đại mới.

Những lời răn dạy này gần gụi với mọi mặt cuộc sống của con người từ gia đình tới ngoài xã hội, đặc biệt là quan hệ giữa người và người. Những lời răn dạy này thường rất sâu đậm, do đã được kiểm nghiệm qua thời gian, thể hiện một nhãn quan sáng suốt, nhìn xa trông rộng, nêu ra được chân lý để mọi người vươn tới, thấy cái xấu phải tránh và tốt phải theo, để xây dựng được một tương lai tốt đẹp. Từng lời răn dạy đều toát lên một tình cảm yêu thương nồng nàn chân thành tha thiết, chí nghĩa chí tình, chất chứa, thấm đậm một tâm hồn Việt Nam vô cùng cao xa và nhân hậu.

Nhân dân ta cũng đã từng coi tục ngữ ca dao như là những Luật tục, những khuôn phép nề nếp, những thuần phong mỹ tục, ca ngợi cái tốt cái thiện, phê phán cái xấu, cái ác, để hướng hành động cho cộng đồng. Những tình cảm đạo đức này được mô tả chân thực vì được rút ra từ chính cuộc sống của những người sáng tạo. Vì vậy nó trở thành chân lý vĩnh cửu, được nhân dân yêu mến thuộc lòng, tâm niệm, phấn đấu vươn tới, cũng có khi còn dùng nói xen vào cả trong khi đàm luận để khẳng định điều hay lẽ dở. Ca dao, tục ngữ đã gần gụi thân thiết như máu thịt, như hơi thở, nếp nghĩ của người dân ta vậy.
Sự xuất hiện của tục ngữ ca dao đạo đức này do người dân đã dùng lặp đi lặp lại qua thời gian mà thành ra một cách tự nhiên, nhưng cũng có khi là những bài học rút ra đã phải trả với một giá đắt, bằng mồ hôi, công sức có khi bằng cả một cuộc đời. Vì thế những bài học này rất sống động, chính xác và có những ý nghĩa rất thấm thía.

Dòng sông tục ngữ ca dao Việt Nam bao la bát ngát hương hoa, đem rút ra những điều về đạo đức, thời đó là những hạt châu báu nhiều hình nhiều vẻ; tất cả những châu báu ấy chung quy lại đều tập trung tô đậm nổi bật một điều là giá trị thiêng liêng của con người, vì con người:

Sinh ra trong cõi hồng trần,
Là người phải lấy chữ Nhân làm đầu.
Con người ở đời phải có Đức Nhân.

- Có đức mà lại có tài thời là đại phúc cho gia đình, xã hội.
- Có tài mà không có đức sẽ là một tai họa cho gia đình, xã hội. Những lời răn dạy của người xưa đã có một giá trị thực tiễn rất sâu xa.
Những tác giả của kho tàng văn hóa đạo đức này là vô danh, họ là những người dân lao động đã khai phá mở mang tạo dựng nên cả một đất nước, tặng lại cho con cháu ngày nay. Những người giữ vai trò chủ yếu trong việc sản xuất để nuôi sống xã hội và cũng là những người giữ vai trò chủ yếu trong đấu tranh giữ nước, trong suốt cả quá trình lịch sử.

Đọc tục ngữ ca dao cổ ta được đón nhận những sản phẩm tinh thần của cha ông ta từ ngàn xưa để lại. Những sản phẩm tinh thần ấy toát ra từ những tâm hồn và ý chí thuần khiết Việt Nam.

Những tinh hoa văn hiến đạo đức này, chắc chắn không những chỉ có giá trị dân tộc, mà còn có cả giá trị nhân loại.

Tuy vậy do hoàn cảnh lịch sử, tục ngữ ca dao cổ không tránh khỏi những giới hạn về thế giới quan và nhân sinh quan. Đó là điều tất nhiên, nay ta phải gạn đục khơi trong, ôn cổ tri tân, nối mạch ngầm kim cổ để xây dựng một nền Đạo đức Việt Nam, đậm đà bản sắc dân tộc lại văn minh hiện đại. Làm được như vậy là ta đã coi trọng đạo đức, đạo đức truyền thống không bị lãng quên, đạo đức không phải chỉ có giá trị trên những ngôn từ trừu tượng mà là thực sự biến ra thành những sức mạnh thần kỳ.

“Đạo đức, đó là cái để phá hủy xã hội cũ của bọn bóc lột và để đoàn kết tất cả những người lao động chung quanh giai cấp vô sản, đang sáng tạo ra xã hội mới, xã hội cộng sản.”
V.I. Lênin

Truyện cổ dân gian Việt Nam - Một kho tàng về đạo đức

Bên cạnh văn vần truyền miệng ta còn có cả một kho tàng văn xuôi truyền miệng. Đó là những truyện mô tả cuộc sống cổ xưa nhất của người Việt Nam. Truyện đời xưa gồm có:
- Những truyện thần thoại: phản ảnh quan niệm và sự lý giải về thiên nhiên, vũ trụ: Thần Trụ Trời, Sơn Tinh, Thủy Tinh...

- Những truyền thuyết lịch sử: được giải thích dưới hình thức huyền thoại, hoang đường về công cuộc đấu tranh chống ngoại xâm: Thánh Gióng, Thần Kim Quy...
- Những truyện cổ tích gắn với thần thoại: mô tả mối quan hệ giữa người và người, giữa thiện và ác: Tấm Cám, Thạch Sanh, Con Muỗi, Cây Khế...
- Những truyện thần thoại, giải thích dòng dõi người Việt Nam: Con Rồng, cháu Tiên, giải thích nguồn gốc dân tộc: Kinh và Ba Na là anh em.
- Những truyện mô tả đầy tình ân nghĩa: bè bạn, tình yêu, anh em, vợ chồng: Lưu Bình Dương Lễ, vợ chàng Trương, Tràu cau, Hồn Trương Ba da hàng thịt, Chử Đồng Tử...
- Và có cả những truyện cười: Tao bò mặc tao, Tam đại con gà...
Truyện cổ dân gian là di sản tinh thần quý báu của người xưa để lại, là những bài ca về đấu tranh dựng nước và giữ nước, những triết lý về nhân sinh đạo đức được đúc kết qua cả một quá trình lịch sử lâu dài.

Tuy còn hạn chế, nhưng truyện cổ dân gian văn chương truyền miệng Việt Nam, là một kho tàng về đạo đức học.
Trong kho tàng đạo đức ấy, có biết bao điều quý giá, nhưng:
“Yêu nước là đạo đức cao quý nhất!”
Hồ Chí Minh

Văn hóa phương Đông với văn hóa Việt Nam

Nói tới văn hóa phương Đông không thể không nhắc đến văn hóa Trung Hoa, và nói tới văn hóa Trung Hoa là phải nói tới một mốc son kỳ vĩ đó là Nho học. Nho học đã có ảnh hưởng rộng ra khắp thế giới; với Việt Nam Đạo Nho hay Đạo Khổng đã có một dấu ấn rất sâu đậm suốt một thời gian dài có tới mấy ngàn năm lịch sử, từ khi ta lập quốc cho đến sau này.

Việt Nam có trên bốn nghìn năm lịch sử, nhưng thời gian trước thời các vua Hùng, xã hội ta còn ở trình độ rất thấp. Tiếp đến thời kỳ Bắc thuộc (từ 111 trước Tây lịch), chữ Hán đã được truyền tới Việt Nam ngày lại càng một nhiều. Tuy cùng với bước chân của quân xâm lược, nhưng văn hóa vẫn có một đời sống, một sứ mệnh riêng, khiến cho nước ta từ đấy bắt đầu có việc học hành, có giáo hóa, dần dần được mở mang về mọi mặt và xã hội từng bước phát triển lên.

Tới thời kỳ vinh quang - Ngô Quyền gây nền độc lập, (939 sau Tây lịch) tiếp theo là các triều đại Đinh Lê Lý Trần Lê, Việt Nam đã thành một quốc gia độc lập tự chủ; cho tới mãi triều Nguyễn sau này, tất cả mọi mặt từ chính trị, giáo dục, phong tục tập quán, đạo đức lối sống, hầu hết vẫn đều theo cách thức Trung Hoa.

Một nền văn hóa tuy là của nước ngoài, nhưng khi hội nhập vào Việt Nam và đã tồn tại lâu dài tới mấy ngàn năm như thế, đã in đậm dấu ấn vào nền văn hóa Việt Nam như thế, thời nền văn hóa ấy hiển nhiên đã trở nên là của Việt Nam rồi.

Đây là một hiện tượng kỳ lạ, nói lên sức sống mãnh liệt của dân tộc Việt Nam. Dân tộc Việt Nam chẳng những đã không bị đồng hóa mà lại còn giành lấy chữ viết, giành lấy văn hóa của người nước ngoài biến ra thành của mình; tạo ra sức mạnh cho mình, củng cố nền độc lập tự chủ của mình. Phải chăng đây là một hiện tượng hy hữu trên thế giới!
Ta tiếp nhận những ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa về nhiều mặt, nhưng chủ yếu là của Đạo Nho.

“Đạo Nho là một đạo bình thường giản dị, ai cũng có thể noi theo được. Người mà có Nho học, thì nên một người có nết na, có phép tắc, có lòng nhân ái. Nước mà dùng Đạo Nho, thì nên một nước có kỷ cương, có thể thống, dễ cho việc cai trị, mà nhân dân cũng được hưởng hạnh phúc hòa bình.” (2) và:

“Nghiên cứu Nho học hay Nho giáo để thấy cái hay, cái dở, cái thái quá và cái bất cập, thấy Nho giáo xưa còn lại đến ngày nay, mức độ và màu sắc thế nào. Đó là điều rất cần thiết để góp phần xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, nhằm phục vụ cho sự nghiệp xây dựng một quốc gia dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn minh” (3)

Những tinh hoa đạo đức Việt Nam là sự tích cóp những cái cao xa quý giá bậc nhất của tâm hồn và trí tuệ người Việt Nam từ thời thượng cổ cho đến sau này. Ở đây đã mở ra một cách sống cho người Việt Nam - Con đường Đạo Lý Việt Nam, để hễ ai là người Việt Nam đều tự cảm thấy hãnh diện biết ơn và tự hào được đi trên con đường ấy.

Lịch sử đã ghi nhận rằng: Người Việt Nam đã làm được biết bao những sự tích thần kỳ. Sở dĩ được như vậy vì người Việt Nam đã mang trên mình những sức mạnh của các giá trị truyền thống. Nếu không biết các giá trị văn hóa truyền thống này của Việt Nam, coi như chưa hiểu biết đầy đủ về Việt Nam.

Cuốn sách này mới chỉ đề cập tới văn hóa đạo đức của người Việt, một trong 54 dân tộc anh em trên đât nước Việt Nam. Và cũng chỉ mới nói tới văn hóa Việt Nam, ảnh hưởng của văn hóa phương Đông vào Việt Nam, chủ yếu là thời thượng cổ. Vì chúng tôi cho rằng, nền văn hóa đạo đức cổ xưa ấy, chính là nền tảng, là nguồn mạch, cho sự phát triển mạnh mẽ, thần kỳ, của văn hóa đạo đức Việt Nam sau này.
Việt Nam thời kỳ sau từ Cận đại, nhất là thời kỳ Hiện đại, là một thời kỳ rạng rỡ vinh quang nhất của lịch sử dân tộc, tinh thần và đạo đức Việt Nam đã tiến tới một đỉnh cao chói lọi trong lịch sử loài người. Khiến cho cả thế giới phải ngạc nhiên trước các kỳ công của người Việt Nam, khiến họ không thể không tìm hiểu để có một cái nhìn mới về một thế giới đương đại.

Những điều lớn lao này chúng tôi kỳ vọng được gửi gấm vào trong tập sách này.

Biên soạn về Việt Nam - tinh hoa đạo đức, là đề cập tới một vấn đề rất rộng lớn, tuy rằng vô cùng mong mỏi thiết tha, nhưng lực bất tòng tâm, nên biết rằng có nhiều khiếm khuyết, xin được quý độc giả chỉ bảo và lượng thứ.

Trong khi biên soạn, tôi nghĩ rằng dù cuốn sách này còn thiếu sót, nhưng các bậc tiền nhân chắc sẽ vui lòng, vì rằng: Đây là một tấm lòng ngưỡng vọng, tri ân của người hậu thế với các bậc tiền bối.
Nhân đây, tôi cũng xin gửi lời trân trọng biết ơn tới các học giả đã viết nên những cuốn sách quý cho tôi được học tập, tham khảo, dẫn luận.

Chú thích:
(1) Goocki - Bàn về văn học - NXB Văn học 1965 trang 229.
(2) Phan Kế Bính. Việt Nam phong tục. T.241
(3) Lời giới thiệu cuốn Nho giáo Trần Trọng Kim của NXB Văn hóa - Thông Tin.


Mùa Xuân 1999
Bùi Ngọc Sơn

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 09/27/2006 :  20:37:37  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
Phần thứ nhất

TỤC NGỮ CA DAO CỔ VIỆT NAM - TINH HOA ĐẠO ĐỨC


1 - NHỮNG RĂN DẠY VỀ CÁCH ĂN Ở TRONG GIA TỘC

1.1 - Với cội nguồn:

Uống nước, nhớ nguồn.

Con người có tổ, có tông,
Như cây có cội, như sông có nguồn.

Con chim có tổ, con người có tông.

Con chim tìm tổ, con người tìm tông.

Ăn quả, nhớ kẻ trồng cây,
Ăn gạo, nhớ kẻ đâm xay giần sàng.

Ăn quả, nhớ kẻ trồng cây,
Ăn khoai, nhớ kẻ cho dây mà trồng.

Ăn cây nào, vào cây ấy.
Ăn cây nào, rào cây ấy.

Ăn của Bụt, thắp hương thờ Bụt.

Ăn oản, thời phải thờ Phật.
Ăn oản, phải giữ lấy chùa.

Làm quan ăn lộc vua, ở chùa ăn lộc Phật.

Ta về, ta tắm ao ta,
Dù trong dù đục, ao nhà vẫn hơn.

Cáo chết ba năm, còn quay đầu về núi.

1.2- Đạo làm con

Thứ nhất thì tu tại gia,
Thứ nhì tu chợ, thứ ba tu chùa.

Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ cha kính mẹ, mới là chân tu.

Nâng niu bú mớm đêm ngày,
Công cha, nghĩa mẹ, coi tày bể non.

Có nuôi con, mới biết lòng cha mẹ.

Lên non, mới biết non cao,
Nuôi con, mới biết công lao mẫu từ.
Con mẹ thương mẹ lắm thay,
Chín tháng mười ngày, mang nặng đẻ đau.

Liệu mà thờ mẹ kính cha,
Đừng tiếng nặng nhẹ, người ta chê cười.

Có cha, có mẹ, thì hơn,
Không cha, không mẹ, như đờn đứt giây.

Trách ai được cá quên nơm,
Được chim bẻ ná, quên ơn sinh thành.

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa,
Miệng nhai cơm mớm, lưỡi lừa cá xương.

Vẳng nghe tiếng vịt kêu chiều,
Bâng khuâng nhớ mẹ, chín chiều ruột đau.

Tôm càng lột vỏ bỏ đuôi,
Giã gạo cho trắng, mà nuôi mẹ già.

Mẹ cha như chuối chín cây,
Sao đấy chẳng liệu, cho đây liệu cùng.

Cha mẹ ở tấm lều tranh,
Sớm thăm, tối viếng, mới đành dạ con.

Mẹ cha như nước như mây,
Làm con phải ở cho tày lòng son.
Con có làm ra của vạn tiền trăm,
Con ơi, hãy nhớ lúc con nằm trong nôi.

Trâu dê chết để tế ruồi,
Sao bằng lúc sống, ngọt bùi là hơn.

Lúc sống, thời chẳng cho ăn,
Đến khi thác xuống, làm văn tế ruồi.

Sống thì chẳng cho ăn nào,
Chết thì cúng giỗ, mâm cao cỗ đầy.

Dạy con, con nhớ lấy lời,
Trọng cha, kính mẹ, suốt đời chớ quên.

Con giữ cha, gà giữ ổ.

Dâu hiền hơn gái, rể hiền hơn trai.

Trai mà chi, gái mà chi,
Cốt sao có nghĩa, có nghì là hơn.

Con ở đâu, cha mẹ đấy,
Cháu con ở đâu, tổ tiên ở đấy.

Trẻ đeo hoa, già đeo tật.

Già sinh tật, đất sinh cỏ.

Lụ khụ, như ông cụ bảy mươi.
Bảy mươi chưa đui, chưa què, chớ khoe là giỏi.

Một già, một trẻ như nhau.

Kính lão, đắc thọ.

Thương già, già để tuổi cho.

Cá không ăn muối, cá ươn,
Con cãi cha mẹ, trăm đường con hư.

Cha mẹ là biển là trời,
Nói sao hay vậy, đâu dám cãi lời mẹ cha.

Nói con, con chẳng nghe lời,
Con nghe ông huyểnh, ông hoảng, hết đời nhà con.

Cha mẹ đánh cửa trước, vào cửa sau. (1)

Một mẹ, nuôi được mười con,
Mười con, không nuôi được một mẹ.

Con bà, có thương bà đâu,
Để cho chàng rể, nàng dâu thương cùng.

Cha mẹ nuôi con, bằng trời bằng bể,
Con nuôi cha mẹ, con kể từng ngày.

Mẹ nuôi con, biển hồ lai láng,
Con nuôi mẹ, kể tháng kể ngày.

Mẹ già hết gạo treo niêu,
Mà anh khăn đỏ, khăn điều vắt vai.

Mẹ lá rau, lá má,
Con đầy rá, đầy mâm.

Mẹ sớm chiều, ngược xuôi tất tưởi,
Con đẫy ngày, đám dưới đám trên.

Cơm cha thời ngon, cơm con thời đắng.

Bình phong khảm ốc xà cừ,
Vợ hư thời bỏ, chớ từ mẹ cha.

Bất hiếu chi tử? (2)

Bên cha cũng kính , bên mẹ cũng vái.

Mẹ chồng nàng dâu,
Chủ nhà, người ở, khen nhau bao giờ.

Thật thà, cũng thể lái trâu,
Yêu nhau, cũng thể nàng dâu mẹ chồng.

Mẹ chồng dữ, mẹ chồng chết,
Nàng dâu có nết, nàng dâu chừa.

Chồng dữ, thời em mới rầu,
Mẹ chồng mà dữ, giết trâu ăn mừng.

Chưa làm dâu, đã hay đâu làm mẹ chồng.

Tứ thân phụ mẫu.

Thông gia, là bà con.

Thông gia, hai nhà như một.

Sống vì mồ vì mả,
Không ai vì cả bát cơm.

Mồ mả làm cho người ta khá.

Giữ như giữ mả tổ.

Sống Tết, chết Giỗ.

Trưởng bại, hại ông vải.

Trưởng nam bại, ông vải vong.
Con cháu mà dại, thời hại cha ông.

Con hơn cha, là nhà có phúc.

Con khôn, nở mặt mẹ cha.

Con cái khôn ngoan, vẻ vang cha mẹ.

Làm anh, làm ả, phải ngả mặt lên.

Một người làm nên, cả họ được cậy,
Một người làm bậy, cả họ mất nhờ.

Một người làm xấu, cả bậu mang dơ.

Một người làm quan,
Thời sang cả họ.

Thờ thì dễ, giữ lễ thì khó.

Tột cùng Thiện, không gì hơn hiếu,
Tột cùng Ác, không gì hơn bất hiếu.

Kính cha, tấm lụa tấm là,
Trọng cha, đồng quà tấm bánh.
Sáng thăm, tối viếng. Cơm nặng áo dày.
Sáng cơm, trưa cháo, chiều trà,
Chăm cha, chăm mẹ, tuổi già xa xăm. (3)

Trẻ cậy cha, già cậy con,
Trẻ thì dưỡng cây, già thì cây dưỡng.

Bé thì nhờ mẹ, nhờ cha,
Lớn lên nhờ vợ, lúc già nhờ con.

Xin người hiếu tử gắng khuyên,
Kịp thời nuôi nấng, cho tuyền đạo con,
Kẻo khi sông cạn đá mòn,
Thơ ca ngâm đọc, có còn thấy chi.

Công cha như núi Thái Sơn, (4)
Nghĩa mẹ như nước, trong nguồn chảy ra.
Một lòng thờ mẹ, kính cha,
Cho tròn chữ Hiếu, mới là Đạo con.

Ngày nào em bé cỏn con,
Bây giờ em đã lớn khôn thế này.
Cơm cha, áo mẹ, chữ thầy,
Nghĩ sao cho bõ, những ngày ước ao.

Thờ cha kính mẹ hết lòng,
Ấy là chữ Hiếu, dạy trong luân thường
Thảo thơm, sau trước nhịn nhường,
Nhường anh nhường chị, lẫn nhường người trên.
Ghi lòng tạc dạ chớ quên,
Con em phải giữ, lấy nền con em.

Ba năm bú mớm con thơ,
Kể công cha mẹ, biết cơ ngần nào.
Dạy rằng chín chữ cù lao, (5)
Bể sâu không ví, trời cao không bì.

Chú thích:
(1) Ý nói không bao giờ được phép giận hờn cha mẹ, giận hờn cha mẹ là thất hiếu.
(2) Kẻ bất hiếu coi như đã chết.
(3) Năm câu này nêu lên được lòng hiếu thảo của con cái đối với cha mẹ khi cha mẹ còn sống.
(4) Một trái núi rất cao to và đẹp bên Trung Hoa.
(5) Chín chữ cù lao: nói công lao khó nhọc của cha mẹ nuôi dạy con cái.
Mượn điển cố trong Kinh Thi: Ai ai phụ mẫu ngã cù lao... Phụ hề sinh ngã. Mẫu hề cúc ngã, phủ ngã, súc ngã, trưởng ngã, dục ngã, cố ngã, phúc ngã, xuất nhập phục ngã. Dục báo chi đức, hạo nhiên võng cực. Nghĩa là:
Xót thương cha mẹ ta, sinh ra ta khó nhọc... Cha ta sinh ra ta, mẹ ta nâng đỡ ta từ trong bụng; cha mẹ đã vỗ về nuôi nấng cho ta bú mớm, bồi bổ cho ta khôn lớn, dạy cho ta lời khôn lẽ phải lo lắng theo dõi khi ta đi đâu, dựa theo tính ta mà khuyên răn ta, che chở, giữ gìn cho ta. Muốn báo đền ơn đức cha mẹ, công đức đó như trời rộng không có giới hạn. Người sau nói gọn lại là Chín chữ cù lao (Cửu tự cù lao).

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 09/27/2006 :  20:55:41  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
To trang chủ Cadao: Thật ra, đây là một cuốn chuyên luận khá công phu, nhưng tieuboingoan chẳng thấy topic nào phù hợp nên đành post vào đây vậy, có lẽ chưa phù hợp lắm, nhưng chẳng biết làm sao cả, Post tạm một phần, nếu saitopic xin trang chủ chỉ giáo.
TBN

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page

cadao
Administrator

USA
253 Posts

Posted - 09/28/2006 :  00:58:14  Show Profile  Reply with Quote
quote:
Originally posted by tieuboingoan

To trang chủ Cadao: Thật ra, đây là một cuốn chuyên luận khá công phu, nhưng tieuboingoan chẳng thấy topic nào phù hợp nên đành post vào đây vậy, có lẽ chưa phù hợp lắm, nhưng chẳng biết làm sao cả, Post tạm một phần, nếu saitopic xin trang chủ chỉ giáo.
TBN



Anh Tieuboingoan than kinh
Tieu luận là nơi dành để post những bài khảo luận liên quan đến ca dao và tục ngữ
Xin chân thành cám ơn anh đã đóng góp rất nhiều
Thân
Ca Dao

http://e-cadao.com http://haphuonghoai.net http://cadao.org
http://vietnam-on-line.com
http://cadaotucngu.com/phorum/ http://cadaotucngu.net
Go to Top of Page

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 11/18/2006 :  02:49:00  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
1.3- Cha mẹ với con cái

Con yêu nhỏ bé ngây thơ,
Tập đi, tập nói trầm trồ dễ nghe.

Ngầm ngập như mẹ gặp con,
Lon xon như con gặp mẹ.

Cá chuối, đắm đuối vì con.

Năm con năm nhớ, mười con mười thương.

Yêu con, ngon của.
Thương con, ngon rau.

Đói lòng con, héo hon cha mẹ.

Chim trời, ai dễ đếm lông,
Nuôi con, ai dễ kể công tháng ngày.

Con lúc nhỏ bú mẹ, lớn bú cha.

Con biết nói, mẹ hói đầu.

Con đẹn con sài, chớ hoài bỏ đi.

Hổ chẳng nỡ ăn thịt con.

Có con tội sống, không con tội chết.

Con dại, cái mang.

Lựa được con dâu, sâu con mắt.

Cha muốn cho con hay,
Thầy mong cho trò khá.

Mẹ nào con ấy,
Cha nào con ấy.

Con nhờ đức mẹ. Phúc đức tại mẫu.

Mẹ hiền, dân tốt.

Sẩy cha, ăn cơm với cá,
Sẩy mẹ, liếm lá ngoài chợ.

Cha mẹ sinh con, trời sinh tính,
Sinh con, há dễ sinh lòng.

Một mẹ già, bằng ba đụn thóc.

Có mẹ già, bằng ba rào giậu.

Có con, chết cũng ra ma,
Không con, chết cũng khiêng ra ngoài đồng.

Con nuôi cha, không bằng bà nuôi ông.

Lệnh ông, không bằng cồng bà.

Nuôi con cho đến vuông tròn,
Mẹ thầy vất vả, xương mòn gối long,
Con ơi, gắng trọn hiếu trung,
Thảo ngay một dạ, kẻo luống công mẹ thầy.


1.4- Cách ăn ở trong anh em họ hàng gia tộc

Chú cũng như cha.

Dì cũng như mẹ.

Cô cũng như cha.

Sẩy cha còn chú,
Sẩy mẹ bú dì.

Dì ruột, thương cháu như con,
Rủi mà không mẹ, cháu còn cậy trông.

Nó lú, có chú nó khôn.

Không cha, có chú, ai ơi,
Thay mặt đổi lời, chú cũng như cha.

Bé, nhưng con nhà bác,
Lớn xác, nhưng con nhà chú.

Con chú, con bác, có khác gì nhau.

Dây mơ, rễ má, con bá, con dì.

Nhất con, nhì cháu, thứ sáu người dưng.

Một giọt máu đào, hơn ao nước lã.

Chị em, trên kính dưới nhường,
Là nhà có phúc, mọi đường yên vui.

Em khôn, cũng là em chị,
Chị dại, cũng là chị em.

Em thuận, anh hòa, là nhà có phúc.
Trên thuận dưới hòa, là nhà có phúc.

Anh ngủ em thức,
Em chực anh nằm.

Anh em, như tre cùng khóm.
Chị em gái, như trái cau non.

Con đàn, như tre, ấm bụi.

Anh em, như thể chân tay.

Anh nhường, em kính.

Quyền huynh thế phụ.

Anh em, hạt máu sẻ đôi.

Anh em, ăn ở thuận hòa,
Chớ điều chênh lệch, người ta chê cười.

Con một mẹ, như hoa một chùm,
Yêu nhau, nên phải bọc đùm cùng nhau.

Yêu con chị, vị con em.

Con chị cõng con em.

Con chị đi, con dì nhớn.

Yêu hoa, nên phải vin cành.
Yêu cây, nên dấu đến hoa.

Yêu nhau, cái chấy cắn đôi.

Anh em trong nhà, đóng cửa bảo nhau.

Yêu nhau, rào giậu cho kín.

Yêu nhau, chín bỏ làm mười.

Yêu nhau, mọi việc chẳng nề,
Một trăm chỗ lệch, cũng kê cho bằng.

Khôn ngoan đối đáp người ngoài,
Gà cùng một mẹ, chớ hoài đá nhau.

Cắt dây bàu, dây bí,
Chẳng ai cắt dây chị, dây em.

Chém nhau đường sống,
Không ai chém nhau đường lưỡi.

Tay chém tay, sao nỡ,
Ruột cắt ruột, sao đành.

Đắng cay, vẫn thể ruột rà,
Dù xa xa lắm, vẫn là anh em.

Vị tình vị nghĩa,
Không ai vị đĩa xôi đầy.
Bà con, vì tổ vì tiên,
Không phải vì tiền, vì gạo.

Bắt người bỏ giỗ,
Không ai bắt người cỗ bé.

Môi hở, răng lạnh.

Mỗi người mỗi điều,
Dỡ lều mà đi.

Da gà, bọc lấy xương gà.

Một người nhà, bằng ba người mượn.

Anh em, như chân với tay,
Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.

Vì sông, nên phải lụy thuyền,
Những như đường liền, ai phải lụy ai.

Chị em khi túng, chúng bạn khi cùng.

Lá lành, đùm lá rách.

Lá rách ít, đùm lá rách nhiều.

Cành dưới, đỡ cành trên.

Chị ngã, em nâng.
Lọt sàng, xuống nia.

Anh em sảy vai, xuông cánh tay.

Vị cây, dây leo.

Vị thần, mới nể cây đa.

Rút dây, động rừng.

Máu chảy, ruột mềm.

Tay đứt, ruột xót.

Một con ngựa đau, cả tàu không ăn cỏ.

Chết cả đống, hơn sống một người.

Máu ai, thấm thịt người ấy.

Máu chảy đến đâu, ruồi bâu đến đấy.

Từ gót chí đầu, đau đâu khốn đấy.

Muối đổ lòng ai, nấy xót.
__________________

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 11/18/2006 :  03:40:04  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
2- NHỮNG LỜI RĂN DẠY VỀ NÓI NĂNG GIAO TIẾP

Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Tiếng chào, cao hơn mâm cỗ.

Dao năng liếc thì sắc,
Người năng chào thì quen.

Lời nói, gói vàng.

Nói đúng, như gãi vào chỗ ngứa.

Nói ngọt, lọt đến xương.

Nói hay, hơn hay nói.

Nói phải, củ cải cũng nghe.

Lời nói, nên vợ, nên chồng.

Thổi quyên, phải biết chiều hơi,
Khuyên người, phải biết lựa lời khôn ngoan.

Lời nói, chẳng mất tiền mua,
Lựa lời mà nói, cho vừa lòng nhau.

Nói gần, nói xa, chẳng qua nói thật.
Thuốc đắng dã tật - Nói thật mất lòng.

Ăn ngay nói thật, mọi tật mọi lành.

Ăn mặn nói ngay, hơn ăn chay nói dối.
Một câu nói ngay, bằng ăn chay cả tháng.

Một lời nói dối, sám hối bảy ngày.

Ăn có nhai, nói có nghĩ.

Ăn bớt bát, nói bớt lời.

Biết thì thưa thốt,
Không biết, dựa cột mà nghe.

Một sự nhịn, chín sự lành.

Nói như dao chém đá.

Quân tử nhất ngôn.

Một sự thất tín, vạn sự chẳng tin.

Đa ngôn, đa quá. (1)

Rượu nhạt, uống lắm cũng say,
Người khôn nói lắm, dẫu hay cũng nhàm.

Nói chín, thời nên làm mười,
Nói mười làm chín, kẻ cười người chê.

Nói lời, thì giữ lấy lời,
Đừng như con bướm đậu rồi lại bay.

Một lời nói, được quan tiền tấm lụa,
Một lời nói, được dùi đục cẳng tay.

Một lời nói, được quan tiền tấm bánh,
Một lời nói, được đòn gánh phang nghiêng.

Roi song đánh đoạn thời thôi,
Một lời xiết cạnh, muôn đời chẳng quên.

Lời nói, đau hơn roi vọt.

Miếng ngon nhớ lâu, điều đau nhớ đời.

Khẩu Phật, tâm xà.

Nọc người, bằng mười nọc rắn.

Lưỡi sắc hơn gươm.

Lưỡi mềm, độc quá con ong.
Lưỡi không xương, nhiều đường lắt léo.

Miệng nam mô, bụng một bồ dao găm.
Khẩu thiệt đại can qua (2).

Lời nói đọi máu. (3)

Ăn lắm, thì hết miếng ngon,
Nói lắm, thì hết lời khôn hóa rồ.

Khôn ngoan, chẳng lọ nói nhiều,
Người khôn, nói một vài điều cũng khôn.

Chim khôn, tiếc lông,
Người khôn, tiếc lời.

Chim khôn, kêu tiếng rảnh rang,
Người khôn, nói tiếng dịu dàng dễ nghe.

Vàng thời thử lửa, thử than,
Chuông kêu thử tiếng, người ngoan thử lời.

Người thanh, tiếng nói cũng thanh,
Chuông kêu, khẽ đánh, bên thành cũng kêu.

Vạ ở miệng ra, bệnh qua miệng vào.

Vạ tay, không hay bằng vạ miệng.

Sảy chân, còn hơn sảy miệng.

Sảy chân, gượng lại còn vừa,
Sảy miệng, biết nói làm sao bây giờ.

Một lời, đã trót nói ra,
Dù rằng bốn ngựa, khó mà đuổi theo.

Lời nói, không cánh mà bay.

Một miệng thì kín, chín miệng thì hở.

Vàng sa xuống giếng, khôn tìm,
Người sa lời nói, như chim sổ lồng.

Rừng có mạch, vách có tai,
Người trong chưa tỏ, người ngoài đã hay.

Vai kia, gánh lắm cũng chồn,
Người khôn nói lắm, có khôn bao giờ.

Đất xấu, trồng cây ngẳng nghiu,
Những người thô tục, nói điều phàm phu.

Hay chửi hay rủa, là quạ dương gian,
Hay hát, hay đàn, là tiên hạ giới.

Nói người, chẳng nghĩ đến ta,
Thử sờ lên gáy, xem xa hay gần.

Nói người, chẳng nghĩ đến thân,
Thử sờ lên gáy, xem gần hay xa.
Đất tốt, trồng cây rườm rà,
Những người thanh lịch, nói ra quý quyền.

Đất tốt, trồng cây rườm rà,
Những người quý giá, nói ra dịu dàng.

Kim vàng, ai nỡ uốn câu,
Người khôn, ai nỡ nói nhau nặng lời.

Trời sinh ra đã làm người,
Hay ăn, hay nói, hay cười, hay chơi.
Khi ăn, thời phải lựa mùi,
Khi nói, thời phải lựa lời chớ sai,
Cả vui, chớ có vội cười,
Nơi không lễ phép, chớ chơi làm gì.

Con ơi, mẹ bảo con này,
Học hành chăm chỉ, cho tày người ta
Con đừng học thói chua ngoa,
Họ hàng ghét bỏ, người ta chê cười,
Dù no, dù đói, cho tươi,
Khoan ăn, bớt ngủ, là người lo toan.

Bảo vâng, gọi dạ, con ơi,
Vâng lời sau trước, con thời chớ quên.
Công cha, nghĩa mẹ, khôn đền,
Vào thưa, ra gửi, mới nên con người.

=========================

(1) Nói nhiều hay quá lời.
(2) Lời nói gây ra chiến tranh.
(3) Lời nói bát máu.

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page

tieuboingoan
Administrator

347 Posts

Posted - 11/18/2006 :  03:41:40  Show Profile  Visit tieuboingoan's Homepage  Reply with Quote
3- NHỮNG LỜI RĂN DẠY VỀ NHÂN ĐỨC

Sinh ra trong cõi hồng trần,
Là người, phải lấy chữ Nhân làm đầu.

Có nhân nhân nở, vô nhân nhân trẩm.

Người là vàng, của là ngãi.

Người là hoa đất.

Người sống, đống vàng.

Thân trọng thiên kim. (1)

Một mặt người, bằng mười mặt của.

Người làm ra của,
Của không làm ra người.

Thức lâu, mới biết đêm dài,
Ở lâu, mới biết là người có nhân.

Thương người, như thể thương thân.

Ở có nhân, mười phần chẳng khốn.

Đức nhân thắng số.

Có đức, mặc sức mà ăn.

Nhiễu điều phủ lấy giá gương,
Người trong một nước, phải thương nhau cùng.
Bầu ơi, thương lấy bí cùng,
Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn.

Chùa rách, có Phật vàng.

Đất sỏi, có chạch vàng.

Tìm nơi, có đức gửi thân,
Tìm nơi, có nhân gửi của.

Bến hiền, thuyền đậu.
Bến dữ, thuyền lui.

Còn người thì còn của.

Người làm ra của,
Của không làm ra người.

Lấy của che thân,
Không ai lấy thân che của.

Rậm người, hơn rậm của.

Bền người, hơn bền của.
Ăn bát cơm dẻo,
Nhớ nẻo đường đi.

Một miếng khi đói,
Bằng gói khi no.

Bát cơm phiếu mẫu, (2)
Trả ơn ngàn vàng.

Một đêm nằm, bằng năm ở.

Đường mòn, ân nghĩa không mòn.

Cứu được một người,
Phúc đẳng hà sa.

Cứu nhất nhân, đắc vạn phúc.

Giết một con cò, cứu trăm con tép.

Tháng hè, đóng bè làm phúc.

Dẫu xây chín bậc phù đồ,
Không bằng làm phúc, cứu cho một người.

Ở hiền, thì lại gặp lành,
Những người nhân đức, trời dành phần cho.

Ở hiền, thì lại gặp lành,
Ở ác, gặp dữ, tan tành ra tro.

Ở hiền, thì lại gặp lành,
Hễ ai ở ác, tội dành vào thân.

Ao sâu, tốt cá,
Hiểm dạ, hại mình.

Ao sâu, tốt cá,
Độc dạ, khốn thân.

Ác giả, ác báo.
Hại nhân, nhân hại.

Ác giả, ác báo,
Thiện giả, thiện lai.

Tích thiện, phùng thiện,
Tích ác, phùng ác.

Ở hậu, gặp hậu,
Ở ác, gặp ác.

Cấy gió, chịu bão.
Sát nhân, giả tử,
Thiện đạo chí công.

Đời cha ăn mặn, đời con khát nước.

Đời cha trồng cây, đời con ăn quả.

Đời trước đắp nấm, đời sau ấm mồ.

Tu nhân tích đức.

Ăn ở thiện, có thiện thần biết,
Ăn ở ác, có ác thần hay.

Làm phúc, cũng như làm giàu.

Có phúc, có phần.

Làm phúc, không cần được phúc.

Của ít, lòng nhiều.

Rủ nhau làm phúc, chớ giục nhau đi kiện.

Bần thanh, hơn phú trọc.

Điều lành, thì nhớ,
Điều dở, thì quên.

Điều lành, mang lại,
Điều dại, mang đi.
Một sự nhịn, chín sự lành.

Cây xanh, thì lá cũng xanh,
Cha mẹ hiền lành, để đức cho con.

Khuyên ai ăn ở cho lành,
Kiếp này chưa gặp, để dành kiếp sau.

Ở hiền, rồi lại gặp lành,
Áo rách tan tành, trời vá lại cho.

Ở hiền, rồi lại gặp lành,
Những người nhân đức, trời dành phúc cho.

Ơn ai một chút, chớ quên,
Oán ai một chút, cất bên dạ này.

Sướng gì hơn sướng làm lành,
Như bao nhiêu của, để dành bấy nhiêu.

Người trồng cây hạnh, người chơi,
Ta trồng cây đức, để đời về sau.

Thật thà, là cha quỷ quái,
Thật thà, ma vật không chết.

Ai bảo Trời không có mắt.

Người sống, của còn,
Người chết, của hết.
Co co quắp quắp,
Chết chẳng đem được nào.

Chín đụn mười trâu,
Chết cũng hai tay cắp đít.

Của giàu tám vạn ngàn tư
Chết hai tay buông xuôi.

Sống gửi, thác về. (3)

Hễ muốn ra con người tử tế,
Phải dễ dàng, chớ để ai hờn,
Làm ơn, ắt hẳn nên ơn,
Trời nào phụ kẻ có nhân bao giờ.

Bớt ăn, bớt mặc ở mình,
Để mà lấy phúc hiển vinh lâu dài.
Áo cơm có hạn thời thôi,
Của đời rồi lại trả đời về không.
Sao bằng tích phúc lấy công,
Nhân duyên thoát khỏi cái vòng trần ai.

Ở cho có nghĩa có nhân,
Cây đức lắm chồi, người đức lắm con.
Ba vuông sánh với bảy tròn,
Đời cha ân đức, đời con sang giàu.

Trong đầm gì đẹp bằng sen,
Lá xanh, bông trắng, lại chen nhị vàng,
Nhị vàng, bông trắng, lá xanh,
Gần bùn, mà chẳng hôi tanh mùi bùn.

Đời người hữu tử, hữu sinh,
Sống cho xứng đáng, thác dành tiếng thơm.
Làm sao như quế trên non,
Trăm năm khô mục, vẫn còn thơm tho.

Thương người, như thể thương thân,
Thấy người hoạn nạn, thì thương,
Thấy người tàn tật, lại càng trông nom,
Thấy người già yếu, mỏi mòn,
Thuốc thang cứu giúp, cháo cơm đỡ đần
Trời nào phụ kẻ có nhân,
Người mà có đức, muôn phần vinh hoa.
Lấy điều ăn ở dạy con,
Dẫu mà gặp tiết nước non xoay vần.
Ở cho có đức, có nhân,
Mới mong đời tự, được ăn lộc trời.
Thương người, tất cả ngược xuôi,
Thương người, lỡ bước, thương người bơ vơ.
Thương người, ôm dắt trẻ thơ,
Thương người, tuổi tác, già nua bần hàn.
Thương người, cô quả, cô đơn,
Thương người, đói rách, lầm than kêu đường.
Thấy ai đói rách, thì thương,
Rách thời cho mặc, đói thời cho ăn.
Thương người, như thể thương thân,
Người ta phải bước khó khăn đến nhà,
Đồng tiền, bát gạo, mang ra,
Rằng đây cần kiệm, gọi là làm duyên.
May ta ở chốn bình yên,
Còn người tàn phá, chẳng nên cầm lòng.
Tiếng rằng ngày đói tháng đông,
Thương người, bớt miệng, bớt lòng mà cho.
Miếng khi đói, gói khi no,
Của tuy tơ tóc, nghĩa so nghìn trùng.
Gia huấn ca - Nguyễn Trãi (4)

================

(1) Người quý ngàn vàng.
(2) Sự tích: Hàn Tín thuở hàn vi, câu cá không đủ ăn nên phải đói, một bà già giặt lụa (phiếu mẫu) tặng Hàn Tín một bát cơm - Về sau Hàn Tín làm nên đại tướng và Sở vương, Hàn Tín tìm về biếu bà 1000 lạng vàng. Truyện “Nhất phạn thiên kim”, bát cơm ngàn vàng là như vậy.
(3) Quan niệm về sống chết theo tư tưởng của Đạo Phật, không giống với quan niệm của chúng ta ngày nay, dù sao cũng có tác dụng khuyên răn người ta lúc sống không nên tham (vì sống gửi).
(4) Gia huấn ca của Nguyễn Trãi có từ thế kỷ thứ 15, đã được phổ biến như ca dao.

www.cafesangtao.vn
www.my.opera.com/tieuboingoan
Go to Top of Page
  Previous Topic Topic Next Topic  
 New Topic  Reply to Topic
 Printer Friendly
Jump To:
Ca Dao Tục Ngữ Việt Nam © cadaotucngu.com Go To Top Of Page
This page was generated in 1.23 seconds. Powered By: Snitz Forums 2000 Version 3.4.05