Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
  300 Năm Địa Danh Gia Định

Địa danh Gia Định đă xuất hiện từ 300 năm qua, nhưng khi là phủ, là tỉnh, là toàn xứ Nam bộ, lại chỉ định những địa bàn hành chính to nhỏ rất khác nhau. Thật là phức tạp, chúng ta cần xem xét cho thấu đáo.

1- Phủ Gia Định từ 1698 đến 1802.

Năm 1698, Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh vào kinh lư miền Nam, thấy nơi đây đất đă mở mang "hàng ngàn dặm và có dân trên 4 vạn hộ". Để chấm dứt t́nh trạng lưu dân tự khẩn hoang lập ấp đó, Cảnh bèn lập phủ Gia Định để coi hai huyện: Phước Long (Biên Ḥa) và Tân B́nh (Sài G̣n, từ sông Sài G̣n đến sông Vàm Cỏ Đông). Diện tích rộng khoảng 30.000 km2.
Năm 1708, Mạc Cửu xin cho trấn Hà Tiên thuộc quyền Chúa Nguyễn. Năm 1732, chúa Nguyễn cho lập châu Định Viễn và dựng dinh Long Hồ (sau là Vĩnh Long). Năm 1756, tổ chức cai trị đạo Trường Đồn (sau là Định Tường).
N
ăm 1757, chúa Nguyễn cho lập các đạo Đông Khẩu, Tân Châu, Châu Đốc. Từ đó toàn miền Nam thuộc về lănh thổ và chính quyền Việt Nam.
Từ 1779
, phủ Gia Định bao gồm cả:

    • Dinh Phiên trấn (Sài G̣n)
    • Dinh trấn Biên (Biên Ḥa)
    • Dinh Trường Đồn (Định Tường)
    • Dinh Long Hồ (Vĩnh Long, An Giang).
    • Trấn Hà Tiên.

Như vậy, diện tích phủ Gia Định là diện tích toàn Nam bộ rộng khoảng 64.743 km2.
Gia Định kinh từ 1790 đến 1802
Sau khi thâu hồi đất Gia Định, Nguyễn Ánh cho xây thành Bát Quái rộng lớn theo cách bố pḥng Vauban, theo định hướng phong thổ Aá Đông, theo mỹ thuật dân tộc Việt Nam và mệnh danh là Gia Định kinh.

2- Gia Định trấn từ 1802 đến 1808.

Năm 1802, Nguyễn Ánh thâu phục kinh thành Phú Xuân rồi lên ngôi và lấy đế hiệu Gia Long. Gia Long bèn hạ cấp Gia Định kinh xuống làm Gia Định trấn thành. Cải tên phủ Gia Định làm trấn Gia Định và đặt "trấn quan" để cai quản cả ngũ trấn là: trấn Phiên An, trấn Biên Ḥa, trấn Định Tường, trấn Vĩnh Long, trấn Hà Tiên.

3- Gia Định thành từ 1808 đến 1832

Gia Định thành thay cho Gia Định trấn. Gia Định thành là đơn vị hành chính lớn cũng như Bắc thành cai quản cả xứ Bắc gồm nhiều trấn. Có lẽ phải đổi tên Gia Định trấn ra Gia Định thành để khỏi lẫn với 5 trấn dưới quyền cai quản. Từ đó, thành cai quản trấn. Để dễ phân biệt. Khi Trịnh Hoài Đức viết Gia Định thành thông chí là có ư nghiên cứu toàn hạt 5 trấn đă kể trên.

4- Tỉnh Gia Định từ 1836 đến 1867.

Năm 1832, sau khi Tổng trấn Lê Văn Duyệt mất, Minh Mạng liền cải ngũ trấn thành lục tỉnh là Phiên An, Biên Ḥa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Đổi thành Gia Định - nơi trú đóng của Tổng trấn - làm tỉnh thành Phiên An - nơi trị sở của Tổng đốc coi riêng Phiên An thôi.
Năm 1835, sau vụ Lê Văn Khôi, Minh Mạng cho phá thành Bát Quái và xây dựng Phụng thờ nhỏ, gọi là tỉnh thành Phiên An.
Năm 1936, cải tỉnh Phiên An ra tỉnh Gia Định. Tỉnh thành Phiên An cũng đổi ra tỉnh thành Gia Định. Tỉnh Gia Định đương thời rộng khoảng 11.560 km2.
Năm 1859, Pháp tới chiếm Sài G̣n và phá b́nh địa thành Gia Định (Pháp gọi là thành Sài G̣n).
Sau Ḥa ước 1862 mất đi ba tỉnh miền Đông, Pháp vẫn chia tỉnh Gia Định làm 3 phủ như cũ: Tân B́nh, Tân An, Tây Ninh.

5- Hạt Gia Định từ 1885 đến 1889.

Từ năm 1867, Pháp bỏ tên tỉnh Gia Định mà gọi là tỉnh Sài G̣n. Tỉnh Sài G̣n cũng là địa bàn tỉnh Gia Định trước, song không chia ra phủ huyện, mà chia ra 7 hạt tham biện (inspection), trong đó có hạt Sài G̣n (không kể thành phố Sài G̣n). Hạt Sài G̣n gồm 2 huyện B́nh Dương và B́nh Long. Nhưng từ năm 1872, hạt Sài G̣n gồm thêm huyện Ngăi An (Thủ Đức) nguyên thuộc tỉnh Biên Ḥa.
Năm 1885, đổi tên hạt Sài G̣n thành hạt Gia Định (có lẽ để phân biệt rơ với thành phố Sài G̣n).

6- Tỉnh Gia Định từ 1889 đến 1975.

Năm 1889, bỏ danh xưng hạt (arrondissement), lấy tên tỉnh cho thống nhất với toàn quốc Việt Nam. Tỉnh Gia Định là 1 trong 20 tỉnh của cả Nam Kỳ lục tỉnh cũ. Tỉnh Gia Định (thu hẹp) này chia ra 18 tổng với 200 xă thôn, rộng khoảng 1.840 km2.
Năm 1944, thiết lập tỉnh Tân B́nh trên một phần đất của tỉnh Gia Định (bắc Sài G̣n như Phú Nhuận, Phú Thọ, Hạnh Thông, Tân Sơn Nh́..., vùng Thủ Thiêm và một phần Nhà Bè). Tỉnh này chỉ tồn tại đến cuộc Cách mạng 5-1945 rồi giải thể. Trong 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp, một phần không nhỏ của địa phận tỉnh Gia Định đă là căn cứ Cách mạng kháng chiến.
Năm 1956, vùng Củ Chi được trích ra để lập thêm 2 tỉnh Hậu Nghĩa và B́nh Dương, Hậu Nghĩa lấy phần đất phía tây vẫn gọi là quận Củ Chi. B́nh Dương lấy phần đất phía đông gọi là quận Phú Ḥa.
Sau vụ chia cắt, Củ Chi cho 2 tỉnh Hậu Nghĩa và B́nh Dương, tỉnh Gia Định (1970) c̣n chia ra 8 quận với 74 xă, rộng 1.499 km2. T́nh h́nh đó tồn tại đến ngày Giải phóng 1975.
Từ năm 1975 đến nay, địa danh Gia Định không c̣n dùng để chỉ bất cứ một đơn vị hành chính nào. Song nhân dân miền Nam vẫn nhớ tên đó với nhiều ấn tượng sâu sắc và tốt đẹp, Sử sách Thành phố và toàn Nam Bộ luôn nói đến Gia Định từ suốt 300 năm qua để ghi dấu bao chiến công và thành tích phát triển vượt bậc của phần đất phía Nam của Tổ quốc.
 
 
Phủ Gia Định
Năm 1698
 

Phủ đặt năm 1698 đời chúa Nguyễn Phúc Chu, gồm hai dinh Phiên Trấn Trấn Biên tức hai huyện Tân B́nh và Phước Long, trải rộng từ Bà Rịa đến sông Vàm Cỏ. Trước đây vùng này toàn là rừng rậm, hàng mấy ngàn dặm. Họ Nguyễn chiêu mộ những dân có vật lực ở các xứ Quảng Nam, các phủ Điện Bàn, Quảng Ngăi, Quy Nhơn cho dời tới đây, phát chặt mở mang, cho dân trồng cấy và làm nhà cửa. Từ cửa biển đến đầu nguồn đi 6,7 ngày, hết thảy là đồng ruộng bát ngát, rộng phẳng rất hợp trồng lúa, lúa nếp, tẻ, gạo đều trắng dẻo.

Năm 1779, phủ Gia Định gồm dinh Phiên Trấn (Sài G̣n), dinh Trấn Biên (Biên Hoà), dinh Trường Đồn, dinh Long Hồ (Vĩnh Long, An Giang) và trấn Hà Tiên. Diện tích khoảng 64.743km2, bao gồm toàn bộ vùng đất Nam Kỳ thời ấy. Đến năm 1808, vua Gia Long đặt là thành Gia Định, cai quản 5 trấn Phiên An, Biên Hoà, Định Tường, Vĩnh Long, Hà Tiên. Năm 1836, vua Minh Mạng đổi ngũ trấn thành lục tỉnh: Gia Định, Định Tường, Biên Hoà, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên. Thời Pháp thuộc, tỉnh Gia Định gồm 5 hạt là: Sài G̣n, Chợ Lớn, Tây Ninh, Tân An G̣ Công

 Ngày 5/1/1876 bỏ tên tỉnh Gia Định, gọi là khu vực Sài G̣n (gồm 5 hạt như cũ), trong khoảng thời gian này, Sài G̣n Chợ Lớn phát triển thành hai thành phố riêng biệt. Từ năm 1889-1975 tái lập tỉnh Gia Định nhưng không bao gồm hai thành phố là: Sài G̣n Chợ Lớn. Năm 1970 có 8 quận (G̣ Vấp, Tân B́nh, Thủ Đức, Hóc Môn, Nhà Bè, Cần Giờ, Quảng Xuyên, B́nh Chánh). Ngày nay, Gia Định không  c̣n là địa danh hành chánh, trở thành địa danh vùng – chỉ khu vực trung tâm quận B́nh Thạnh. Ca dao xưa có câu:

Ai về Gia Định th́ về

Nước trong gạo trắng dễ bề làm ăn

 

 

 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/17/15