Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 

Ch Xanh Tin Phước

PHẠM HỮU ĐĂNG ĐẠT

Con người đ biết trồng v thưởng thức loại nước ch uống từ cy ch rất lu, kể ra hng ngn năm trong lịch sử.  Ở Việt Nam từ xa xưa, đ c nhiều địa danh ch nổi tiếng như ch Bắc Thi, ch Tuyn Quang...Ring tại Quảng Nam, ch xanh Tin Phước l một trong những loại ch được ưa chuộng.  Giữa trưa h nng bức hay buổi sng tinh mơ, c một bt nước ch đậm đặc chnh hiệu Tin Phước cn nng hổi th thật th vị biết nhường no!  Mi vị ch tươi với những hương vị đặc biệt sẽ thấm dần qua đầu lưỡi vo trong v kch thch mọi tế bo lm ta khoan khoi v ngần.

 

Thật ra, ở Quảng Nam, với điều kiện thin nhin v kh hậu thch hợp nn cy ch được trồng ở nhiều nơi.  Ngay cuối thể kỷ XIX, sau khi đặt ch thống trị tại Việt Nam, thực dn Php đ ch đến loại cy c nhiều hiệu quả kinh tế ny.  Sớm nhất c lẽ l Maillard, tức Cố Thin, năm 1884 đ mua 250 ha đất lập đồn điền trồng ch v cả ph khng đến Quản Hạt Ph Thượng.  Nối bước theo Maillard, hng loạt cc đồn điền khc do người Php quản l cũng lần lượt ra đời như đồn điền Đức Ph, Trung Đn, Tng Sơn.  Họ thu mướn nhn cng l người địa phương để thu hi ch.  Cng với việc thiết lập đồn điền, nhiều xưởng chế biến ch cũng được xy dựng m lớn hơn cả l ch Đức Ph.  Nguồn ch tươi cung cấp cho xưởng ngoi số ch thu hoạch tại chỗ, cn phải mua thm ch ở khu vực chung quanh.  Tại Đ Nẵng, Hội An cũng c cc hng chế biến ch xuất khẩu.  Trong những năm đầu thế kỷ XX, theo một nguồn ti liệu cn lưu lại th ch Quảng Nam v Miền Trung được xuất sang Trung Quốc dưới dạng ch xanh v phần lớn sang Php, dưới dạng ch đen.

Như vậy, Quảng Nam l tỉnh c nhiều ch.  Bởi thế khi phong tro Duy Tn nổi ln rầm rộ, ng t Trương Hữu, người lng Cu Lm, Điện Bn c lm bi về ca ngợi rằng:

 

Nghn năm xy dựng cơ đồ

Vật trong thổ sản tỉnh m dm b

Nng Sơn than đ thiếu chi

Bảo An đường tốt, Tr Mi quế nhiều,

Bạc, vng ở tại Bồng Miu

Ph Nam, Ph Thượng biết bao nhiu ch.

 

Ch Tin Phước

Ch l một trong những loại cy trồng chnh của người dn trong vng đất Trung Du, Tin Phước.  Theo cc cụ gi cao tuổi, từ xa xưa, khi ng b tổ tin đến lập nghiệp đ trồng ch.  Ở Tin Phước, c hai loại ch: ch bộp v ch sẻ.  Ch bộp l to, năng suất cao hơn ch sẻ.  Cn ch sẻ l nhỏ, tuy thu hoạch t nhưng thơm ngon.  Việc trồng ch tốn nhiều cng sức.  N đi hỏi người trồng phải tỉ mỉ, cẩn thận trong qu trnh ươm, trồng v chăm sc cy.  Cứ hng năm, vo khoảng thng bảy m lịch, ch gi tri.  Đầu thng tm, người ta hi hột ch, cắn thử, thấy đen kịt l đng cỡ chn của n.  Hột chn được chọn lựa kỹ, bỏ vỏ, lấy phần bn trong.  Từ lc ươm, đến lc trồng phải mất hai năm.  Người dn Tin Phước thường trồng ch xen lẫn với khoai xim (tức củ m hay cn gọi l củ sắn) hng nọ chen với hng kia.  C như thế, khi trời nắng hạn, tn l khoai xim sẽ phủ ra, tạo thnh một thứ gin che tự nhin, tạo điều kiện cy ch con pht triển tốt.  Lc ch lớn v đủ sức, họ khng trồng khoai xim nữa.  Nếu tiếp tục trồng, củ khoai xim sẽ ht hết chất bổ của đất khiến cy ch ci cọc, cằn cỗi.  Từ lc trồng đến khi thu hoạch, ma đầu, ko di bộ ba năm.  Người ta chỉ cắt ngọn chứ khng hi l non.  Mỗi năm c ba ma thu hoạch: thng hai l ma chnh, sản lượng cao nhất.  Kế đến l thng tư v thng tm, l t hơn.  Ch vườn trồng ngay trong vườn ngy xưa rất phổ biến ở Tin Phước.  Nh no cũng trồng, d t hay nhiều.  Ch trồng trn đồi gọi l ch đồi.  Trước năm 1945, ng Nguyễn Đnh Khải, cn gọi l x Khải, trồng ch xen lẫn với quế.  ng trồng rất nhiều nn phải thu người lm.  Cng một ngy hồi ấy được trả vi lon gạo, cơm ăn ba bữa khng kể.  ng Nguyễn Đnh Khải co con l Nguyễn Đnh Triết từng học cng lớp với cụ Huỳnh Thc Khng.

Ma thu hoạch ch ở Tin Phước diễn ra nhộn nhịp khc thường.  Tờ mờ sng, người dn địa phương đ hối hả chuẩn bị cơm nước rồi ra cc vườn ch, đồi ch.  Bằng đi tay kho lo, nhanh nhẹn, những l ch, bp ch được hi gọn, bỏ vo giỏ tre.  Tiếng cười, tiếng ni rm ran.  Chẳng mấy chốc đ đầy giỏ.  Họ kĩu kịt gnh về nh.  Hnh ảnh những đon người nối đui nhau gnh những gnh ch đầy ắp, tươi ri từ trn những ngọn đồi đi xuống, vừa đi vừa kể chuyện tiếu lm hay chọc ghẹo lẫn nhau cn ghi dấu ấn kh đậm nt trong tm khảm của lớp người cao tuổi trn vng đất trung du ny.

Việc mua bn ch Tin Phước

Ch hi về rồi, từng gia đnh lại bận rộn chế biến thnh ch xanh, ch đen.  Lc ny, mi thơm của ch lan tỏa khắp thn xm, lng mạc.  Những bt nước ch xanh đậm đ, cn hi hổi nng khiến họ chốc chốc dừng tay để thưởng thức hương vị thơm ngon của ch xanh đầu ma.

Ngy xưa, giữa Tam Kỳ v Tin Phước chưa c đường nhựa.  Do đ những hiệu bun Hoa Kiều sau khi mua ch của người dn địa phương, liền đng gi v bao cẩn thận, rồi thu nhn cng gnh xuống quốc lộ 1 để đưa ln xe chở ra Đ Nẵng, Hội An.  Người Việt lc ấy c bun ch nhưng đều bn lại cho đại l người Hoa.  Mỗi người quen với một hiệu bun v mua ở đu họ cũng đem đến chỗ quen m bn.  Nhằm tạo mối quan hệ rng buộc lẫn nhau, hng năm, nhn ngy lễ, Tết cổ truyền, cc đại l bun sỉ người Hoa hay biếu qu lặt vặt.  Mặt khc, trong mua bn, họ tỏ ra sng phẳng nn c uy tn, giữ được mối hng.

Như đ biết, thời trước, Hoa kiều giữ vai tr rất quan trọng trong thương mại.  Họ khng những chi phối việc bun bn ở cc thị trấn, thị x...m cn nắm quyền thu mua cc mặt hng xuất khẩu ở những nơi xa xi hẻo lnh như Tr Mi, Tin Phước...C thể ni rằng hễ ở đu c nguồn lợi g l ở đ c sự xuất hiện của người Hoa.  Ngay từ thế kỷ thứ XVI, XVIII thời thịnh đạt nhất của thương cảng Hội An, Hoa Kiều l lực lượng đng đảo nhất.  Rồi đến nửa cuối thế kỷ XIX, bước sang thế kỷ XX, khi Đ Nẵng dần dần thay thế Hội An, người Hoa lại tập trung tại Đ Nẵng.  Đng lưu l họ khng chỉ sống ở Hội An, Đ Nẵng.  Những vng đất được xếp vo loại khỉ ho c gy nhưng c nhiều sản vật, người Hoa cũng khng từ.  Trong việc mua bn lm ăn, phải ni Hoa Kiều c sự nhạy bn khc thường.  Họ mua tận gốc v bn tận ngọn.  Tin Phước l mảnh đất đp ứng được những yu cầu  ấy.  Cho nn, người Hoa ln Tin Phước lập nghiệp kh đng ở thị trấn v cc x đều c người Hoa.  Tin Mỹ c Trần Ha Bnh, Tin Cảnh c ch Mới, Tin Hiệp c ch Kiền, ch Đo ch Lạc.  Tin Minh c Mậu C, ng Bang Xiều...Tập thể người Hoa ở Tin Phước giống cc nơi khc, rất đon kết gip đỡ nhau trong lm ăn, bun bn.  Họ chung tiền xy dựng ngi cha ngũ bang c bang trưởng hẳn hoi.  Đ l bang Gia Ứng, Triều Chu, Hải Nam, Phc Kiến, Quảng Đng.  Để dễ dng kinh doanh, đa số họ lấy vợ người Việt Nam lm chỗ dựa về luật php thời bấy giờ.

Ch trong Y Học

Y học thế giới cng pht hiện nhiều cng dụng của ch trong việc trị bệnh.  Tại Nhật Bản, người ta tm thấy chất tanin c ở trong ch với khả năng ht chất phng xạ.  Ngoi ra ch con chứa nhiều vitamin, axit amin, cc nguyn tố khong v cc hợp chất khc cần thiết cho cơ thể con người.  Ch cũng tổng hợp được cafein v cc chất km theo n l teofilin v teobromin.  Trong dn gian, c nhiều phương thuốc hay chữa bệnh từ ch.  V dụ ch tươi, kết hợp với hnh củ, gừng sống, hột đo...gi nhỏ, nt, sắc uống lc cn nng, chữa được cảm lạnh về ma đng.  Sốt dai dẳng dng một nắm ch xanh, 7-8 con giun đất khng mổ ruột đun chn, chắt lấy nước uống một lần v sau bảy đến mười lần như thế cũng sẽ khỏi.  Bp ch tươi cn trị được chứng vim tai chảy mủ.  Lc mệt nhọc, căng thẳng, nước ch lm cho sảng khoi, tinh thần minh mẫn.

Ch với người dn xứ Quảng.

Cy ch gắn liền với cuộc sống, sinh hoạt của người dn Quảng.  Ngy xưa, ch xanh hay cn gọi l ch tươi l một loại thức uống thng dụng của mọi tầng lớp cư dn.  Ch hi về, đem rửa sạch, bỏ vo ấm đun si.  Đun thế no để nước ngả mu xanh đậm đặc qunh, mới đng cch.  Lc ấy, người ta rt ra bt snh, uống khi cn nong nng.  Nếu để nguội sẽ mất ngon.  Buổi sng thức dậy, rt một ấm ch thật đặc, uống lc cn nng rồi thong thả vấn một điếu thuốc Cẩm Lệ chnh  hiệu...trở thnh thi quen của cc cụ gi cao tuổi.  Trước khi ra đồng hoặc lc nghỉ giữa buổi, c bt nước ch xanh giải kht th thật l tuyệt.  Bạn b thn hữu gặp nhau c ch tươi ngon, đặc biệt l ch Tin Phước, để mở đầu cu chuyện cng lm khng  kh thm vui vẻ, chn tnh.

Tm lại, người Quảng Nam c thể uống ch ở mọi nơi, mọi lc. Ngy xưa, ch xanh được by bn khắp nơi như tại cc ng ba, ng tư đường đng đc người qua kẻ lại, cc khu chợ tấp nập kẻ bn người mua hoặc ở những bến đ, bến sng với hnh khch nhộn nhịp ln xuống ghe thuyền...

Hiện nay th uống ch xanh dường như chỉ cn tồn tại trong lớp người cao tuổi.  Ở thnh phố, thị x, thị trấn...người ta đ c thi quen dng tr gi, với đủ loại nhn hiệu v kiểu dng khc nhau.  Tuy nhin khng v thế m th uống ch xanh mất hẳn đi.  Vẫn c nhiều nơi, nhiều vng, đặc biệt ở nng thn người ta ưa chuộng mn ch xanh với hương vị đậm đ thơm ngon của n.

 

Nguồn: saigontimesusa

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/17/15