Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 
Ct Bủn Đường Giồng
NAM SAN
  
Gi đưa gi đẩy về rẫy ăn cng,
Về sng ăn c về giồng ăn dưa. 
C khi ht: 
Gi đưa gi đẩy về rẫy ăn cng.
Về sng ăn c về đồng ăn cua.
 
Ty theo cảnh huống m ni, cu no cũng đng cả. Nếu ta định nghĩa phn biệt thế no l rẩy v ruộng, thế no l đồng v giồng th cng r thm.
Ruộng c ruộng g ruộng su, nhiều vng n địa lại c cả lung cả quằng; nhưng ruộng th phải cch xa sng. Trong khi rẩy, d xa hay gần sng, nước rẩy vẫn l nước sng trn vo. Nước ra vo nn c một loại cỏ bắc l mướt như mạ non nhưng rất bn. Khi tới ma gi chướng, nước mặn ngoi biển trn vo nn sng c nước pha ch, lờ lợ mặn. Đương nhin thi li v cng gi rất nhiều. C bng trứng, bng nhảy, bng sao đầy nhoi cc lổ chưn tru. Hai bn bờ sng l dừa l dy đặc. C bng dừa l loại đặc biệt ở trong cc bẹ bộp dừa. Dưới bi sng c nghu c hến, lng lạch sng l c tp đủ loại. Rẩy trồng la khng tốt, chỉ ln bờ trồng khoai dương ngọc, trồng ma trồng thơm. Rẩy rất dễ biến thnh vườn dừa v c hu lợi nhiều hơn, nhưng rẩy vẫn được duy tr l để nui vịt, nui tru b. Ở rẩy buồn, chỉ c cng l nhiều, ni ln sự thiệt thi ngho nn ở miệt rẩy. Khi đốt đồng th buồn, nhưng c người canh lửa chy lan, v tro bụi trở thnh phn bn cho ma năm tới. Tri lại, khi đốt rẩy th chỉ c le te bm bịp kinh hong tung bay, khng ai canh chừng, v cỏ bắc tươi xanh kh bn lửa như rạ kh ở đồng, v lại cạnh bờ sng nước chảy lờ đờ, cn g buồn hơn.
Về rẫy ăn cng l cch ni bng bẩy, chứ t ai ăn con cng gi, mặc d cng cũng c gạch c cng. Người ta chỉ ăn con rạm con nga, tương tợ như con ba kha.

Về sng ăn c th khỏi phải giải thch. Nhưng về đồng ăn cua th sao? Đồng ruộng cch sng, nhưng ph nhiu sung tc hơn ở rẩy. Đồng c nhiều c tm cua ốc. Con cua dnh liền với đồng ruộng. Nh nng thường bắt con cua con, ăn sống nhai cả vỏ cả ngoe v hớp vo một ngụm rượu đế, vừa trừ nạn cua cắn la non, vừa trị bịnh. Người bị t nội thương, dng con cua đồng đm nhỏ ha với nước tiểu hi nhi m uống, sẽ thấy cng hiệu.
Rẩy với ruộng với đồng khc nhau, cn giồng th sao?
Tại qu ti, nếu kể th khng bao giờ kể hết tn giồng. C lẽ phải tham khảo thm cc bi viết của
nh văn Xun Vũ hay Cy Cỏ Miền Nam của Gio Sư Phạm Hong Hộ mới liệt k đầy đủ. Như l Giồng Tre, Giồng Trm, Giồng Qut, Giồng Ct, Giồng Duối, Giồng Lung, Giồng Cha, Giồng Khu, Giồng Trường, Giồng Keo, Giồng Thủ... Trở về nguồn gốc thảo mộc th ở giồng chỉ nơi đất cao v đặc biệt tượng trưng cho một loại thảo mộc thch nghi. Do đ giồng khc biệt với ci. Ci chỉ nơi c bến nước v cũng c loại thảo mộc thch nghi như Ci Vẹt, Ci Khế, Ci Quao, Ci Bần. Nếu đồng trồng được nhiều loại cy tri khc nhau th giồng chỉ thch hợp ring cho loại chịu đất cao v kh, như cy v sữa, cy cau, cy đo v đặc biệt l dưa. Nếu trồng loại lạ, th phải tưới thật nhiều nước, như dy bầu dy b trồng ở giồng cũng rất sai tri, nhưng phải tưới đủ nước. Dưa trồng ở giồng c dưa hấu, dưa gan, dưa leo, dưa chuột, sau ny c giống dưa hong kim, dưa sugar baby.. Dưa cũng như mướp, cũng c bng đưa bng ci, nhưng bng đực truyền phấn rồi rụng, cn bng ci đậu v lớn dần thnh tri. Dưa hấu lc cn nhỏ gọi l dưa hường hay dưa hồng, kho lạt với c lc rất ngon:
Mẹ mong gả thiếp về giồng,
Ăn bng b luộc, dưa hồng nấu canh.
 
Về dưa hường dưa hấu cn c cu đố như sau:
 
Ngoi xanh trong đỏ như vang
Khen ai kho đặt một chng hai tn.
 
Chuyện dưa ở giồng cũng l chuyện di khng kể hết. Từ quả dưa đỏ An Tim trong cổ học Việt Nam đến chuyện đ c lăn dưa, đến trợt vỏ dưa sợ vỏ dừa, đến dưa gan đổ hột... khng nhắc hết ở đy..
Thơ văn v ca dao cũng thường hay nhắc đến dưa:
 
V dầu v dẫu v du
Ăn trộm hi bầu, ăn cướp hi dưa.
 
Hoặc như:
 
Chị kia kẹp tc đui g
Nắm đui chị lại hỏi nh chị đu.
Nh ti ở dưới đm du
Bn trn đm đậu, đầu cầu ng qua
Ng qua đm bắp trổ cờ
Đm dưa trổ nụ đm c trổ bng
 
Hoặc như Bồ Tng Linh đ viết trong Liu Trai Ch Dị:
 
C vọng ngn chi c thn chi
Giậu bằng qua gi vũ như ti
Liệu ưng yếm tc nhn gian ngữ
i thn thu phần quỷ xướng thi
 
Tản Đ dịch:
 
Ni lu m chơi nghe lu chơi
Gin dưa ln phn giọt mưa rơi
Sự đời hẳn chn khng buồn nhắc
Thỏ thẻ nghe ma đọc mấy lời
 
Ở đy ti muốn ni đến giồng, đến ct bủn qu nh, nơi m hơn 50 năm qua ti cn ghi trong k ức. Trn bước đường lưu vong hải ngoại, nhn cảnh sa mạc xứ người, thấy cảnh sng ct gờn gợn, ti chợt thấy nhớ tới ct bủn qu nh. Cũng c gi trốt thổi ct mịt mờ, cũng c cảnh đ chạy ct bay. Cũng c những con rắn liu điu tim đn chun vi dưới ct. Cũng c những con dế dủi độn ct như Thổ Hnh Tn trong truyện Tu. Cũng c những con kiến nhọt, kiến nẻ gh hồn, những ổ kiến lửa đn ct bọt lc tinh sương. Cũng c những con kỳ nhng chạy lẹ giữa trưa h. Những ai đạp phải ổ
kiến cắn sưng lm độc chỉ c cch l tm thầy Lổ Bang để khon theo lối đau Nam chữa Bắc th mới biết.
 
Giồng sẽ trở thnh đồi ct hay sa mạc nếu khng c giếng. Giồng v giếng phải đi đi với nhau. Miệt giồng rất kh đo giếng, v phải đo thật su mới c nước. Lớp trn l ct, nếu gặp mưa th ct sụp thnh giếng lạn. Do đ miệng giếng phải rộng v thoải độ để trnh ct chuồi. Nước giếng ngọt v trong veo v lớp ct lọc tinh khiết.
Giếng v gu cũng l hnh ảnh nn thơ của miệt giồng. Gu đươn bằng l dừa nước cn non trong cy cần bắp. Một cy cần bắp hay tu l dừa c thể di đến 5 hoặc 6 thước. Chỉ một cần bắp l chầm được một ci nn l hay đươn được một gu mc nước. Gu đươn hnh như con ốc, nhỏ lớn c thể mc đầy 5 đến 10 lt nước. Gu l nhỏ th chắc, t bể, xi lu hơn. Gu được nối bằng sợi dy thật chắc thật di để xch nước giếng. C thể l loại dy bố đnh lại hoặc l bẹ bộp dừa x ra. Những loại dy ny xuống nước cng dẽo dai. Nhiều khi dng dy chuối để xi tạm. Gu bể m xch giếng su, phăng dy di l cả một nghệ thuật, nhưng đ cũng l hnh ảnh đng thương:
 
Tưởng giếng su ti nối sợi dy di
No hay giếng cạn, ti tiếc hoi sợi dy.
 
C những giếng rộng thoai thoải, c bực đi xuống. C giếng c bo đặc gừ. Muốn mc nước phải khỏa bo. Bo vớt ln để ủ gốc cy, dy bầu dy b thật l tốt. Khỏa bo thường xch nước bằng thng thiếc, bằng thng dầu lửa cắt ra v đng cy ngang để xch. Thng chứa 20 lt nước. Nếu đng cy xui th người ta xch một lc 2 thng, 40 lt nước, hai thng nối vo dy v một đn gnh ngắn ngang vai, hay tay kềm hai thng nước...
Ngoi ra cn đặc trưng của miệt giồng, người ta cn trồng cy bng vải. Sau thời kỳ tơ tằm v tang du, người ta trồng cy bng vải để may mặc. Dụng cụ xe ko chỉ hay khung dệt với go, con thoi vẫn giữ như cũ. Bng vải gieo bằng hột nhỏ v đen cở giọt nước rơi. L bng vải hnh tri tim như l bồ đề, mặt dưới c nhiều gn v lng nhỏ để ht sương như cc loại cy sa mạc. Bng bp nụ như bng bần, đi bng c 4 hoặc 5 cnh. Bng thnh tri cũng gọi l tri bng, c hnh tri tim. Khi nứt vỏ cũng hnh tri tim, 4 mi hnh tri tim trắng tinh như l mi tri măng cụt cắt ra. Nếu hi khng kịp, giữa trưa nắng để gi thổi qua, bng sẽ ta bay như tuyết, hoặc ct bụi sẽ bm vo. Cho nn phải canh m hi bng lc sng sớm, phơi nắng vi tiếng v tch bng ra. Gở bng khỏi vỉ, đem phơi v dng xe cn bng m cn cho hột rời ra. Xe cn bng c hai trục cn, tay c nắm như tri bần để quay. Bng được bọc trong tấm khăn mỏng đem phơi v mang vo phng kn để bắn, Dng cung v dy, như một dũng sĩ ngồi bắn. Người bắn bng thường l thiếu nữ dịu hiền. Dy cung dương thẳng nẹt vo bng nghe bnh bịch. Xong lại dời đống bng sang bn dng roi quất tron trt. Mục đch l lm cho hột rời ra hết v lm cho bng nhuyễn ra v trắng mịn. Bng phải trắng trong như suốt th mới dng se chỉ m dệt thnh vải được:
 
Trắng như bng lng Em khng c chuộng
Đen như cục than hầm, m lng Em muốn, dạ Em ưng.
 
Hột bng c thể p lm dầu hay ủ lm gi, ăn ngon hơn gi đậu, Vỏ tri bng lm củi chụm, tro rất
mặn rất tốt. Người ta chỉ gọi l bng v vừa l hoa vừa l quả. Cũng như la, vừa l bng vừa l hột, cũng như bng sng, vừa l hoa vừa l tri. Bng la bng vải c hột để truyền giống. Bng sng chỉ c củ nẩy mầm, cn bng sung cn gai l tri sung, khng truyền giống bằng hột. Ti sẽ kể lại nghề nui tằm ươm tơ v trồng du ở miệt giồng v đặc biệt trồng cy thuốc l...
Những đợt mưa ging, nước trn trn ct cng với bọt bo, l cy, đổ về nơi trũng thấp. Ct mịn lại v dợn sng như đồi ct sa mạc dưới cơn gi thổi. C những con cua con, con ếch con bằng đầu đủa, lẫn lộn trong bọt ct. Đấp bờ ct đn nước tri m tm bắt cua con, ếch con giữa sấm st ầm , l th vui của tuổi thơ. Mưa xong l mặt giồng kh ngay, v nước rt theo ct v chảy về chỗ trũng. Đi trn ct sau cơn mưa mới tạnh, vừa m vừa mt tưởng khng thảm nhung no trn đời mịn hơn.
Ct qu ti l ct bủn, mịn c thể lm Lầu Sa thay Nhựt Khu như thuở xưa. Ngy xưa quan niệm đm năm canh ngy su khắc. Ban đm đo canh bằng lầu sa, tức l bnh chứa ct thật mịn, nếu ct nhiễu xuống hết l hết canh, ra đnh kiểng. Cn nhựt khu l cắm một cy cọc, dng bng mặt trời ng m đo khắc ban ngy:
 
Lầu sa đ cạn ct vng
Sao Em cn hy mơ mng chi đy?
Nhựt khu ng đậm bng ngy
Sao Em cn mi thở di hởi Em?!
 
Ở giồng nghe tiếng quốc-oa vo trưa h thật khng g o no hơn. Con quốc ku đều đều từ trong bụi tre gai:
 
Tu-oa quốc quốc
Tu-oa quốc quốc
 
Quốc phải khổ sở lắm mới vo được trong bụi tre gai, v nếu ở ngoi sẽ bị chồn đn rnh bắt ăn thịt. Chồn đn rất khn, nhỏ con gan dạ, đủ mnh lới, cũng len lỏi vo cc bụi tre để săn mồi. Hể nghe quốc ku rng rả m kết thc bằng tiếng thất thanh quốc, quốc, quốc l biết quốc đang lm nguy. Thuở nhỏ ti thương con bm bịp v con quốc-oa, nn khng bao giờ gi bắt,
Trưa h ở giồng mới thấy nắng đổ lửa trn đầu. Nắng chang chang, ct chập chờn bốc hơi. Ti thương nhớ Anh, nhớ Chị v nhớ Mẹ gi mỗi khi nhắc tới ct bủn đường giồng. Nếu khng c Anh đng đng trn cổ, khng c Chị cng trn lưng, khng c Mẹ bồng bn hng, ti khng thể no qua vng ct bủn để ln lộ ci m đi chơi với bạn b. Chạy st bờ chuối hay hng đo th sẽ đạp gai. Đ l gai xương rồng v gai mắc cở, nhiều khi cn bị kiến cắn. Chạy giữa giồng th ct sẽ phỏng chưn. Khoảng cch từ nh ln lộ chỉ 400 mt, thế m đối với ti, như một biển lửa hực trời. Phải tới lộ ci, ngồi dưới tn v sữa m chơi nh chi, gở vỏ cy tm con bửa củi giữa trưa h mới l th vị. Những ngy ui ui khng nắng, ngồi trn tu mo cau cho bạn ko đi trn bi ct, m như l ghe đi trn sng lặng tờ.
Khi lớn ln đi cht, học lớp sơ cấp tại Giồng Trường, ti cũng khng dm đi trn lộ ci về Chợ Mới m phải đi tắt bờ mẫu. Băng bờ mẫu th phải qua đm m dưới hng cy sao bn Giồng Trường rất sợ ma. Qua vi vung đất đầy tre gai mới tới bờ mẫu. Trn bờ mẫu th tha hồ tướt cỏ may, hi tri cối xay, tri bng gạo. Tri bng gạo như hột cườm hnh thoi mu trắng xỏ chung với hột cườm rắn mu đỏ tươi c điểm chấm đen, đẹp rất đẹp. Ti hi tri b ngt mu hồng mu trắng mọc hoang bn bờ. Hi tri cỏ xuốt gở ra như hnh con c r mn, hi trai k đầu ngựa m chọi nhau. Hi tri hột nổ mu nu đen ngậm cho ướt ln bỏ ln đầu nhau chờ nổ răng rắc tung hột m cười. Đi bờ mẫu chỉ lc gần tới nh l phải qua hng keo gi m triền ruộng. Cũng gần như cy b đậu, nhưng gai keo nhỏ hơn, dễ bị đạp nhưng cũng dễ lể ra.
Ct bủn qu ti chỉ c cy mắc cở l mọc được. Cy mắc cở l loại b st đất, l mịn mng như l me, hể đụng đến l xếp lại như e thẹn, nn mang tn mắc cở. Bng mu hồng lc sng tinh sương, hnh trn như bng bnh linh, trưa phai thnh mu hồng lợt. Cy mắc cở c nhiều gai bn v cong ngược như lưỡi cu.
Ngoi việc trồng bng như đ kể, ở giồng cn trồng ma, đậu phọng, khoai lang, khoai m. Đất cứ trở mại cho ph nhiu. Phn bn thường l phn mặn, tức vỏ vụn tm kh miệt Bạc Liu, cc con c con vụn phơi kh miệt Bnh Đại, Ba Tri. Sau mỗi ma hoa lợi, phn vẫn cn đọng trong ct, nn trồng thm loại no cũng trng cả. Nếu muốn cải bẹ xanh hay củ cải trắng, th ln liếp v ủ thm phn cỏ tưới nước cho im. Muốn trồng bầu b th đo trũng, ủ thm thn cy chuối mục v tưới thật nhiều. Cc dy khoai lang cũng thấy trồng bn cc gốc cy cho bng mt.
Ngoi giếng ở giồng cn c ao, c ho. Cạnh bờ ao bờ ho, ngoi tre cn c cc cy me chua, cy mt, cy khế...
 
Đừng ch khế rụng bờ ao
Dẫu rằng ni lở cn cao hơn đồi
 
Cc cy bnh bt, mồng tơi, nh lồng mọc um tm. Trn cc cnh cao cn c cy rng bay, cy chm gởi quyến rũ loi chim su sặc sở. Chim so, chim cha vi, chim dng dọc ku ru rt tranh ăn những tri keo phồng. Ổ chim dng dọc tng teng lắc lơ theo gi như những lồng đn. Nắng chiều phản chiếu trn tng v sữa l hai mu như ho quang. Những ngọn cau tầm vung ngất trời vang vội tiếng chim gỏ kiến như mỏ lin hồi. C trắng theo sau những con tru chậm chạp trn đường về, l hnh ảnh quen thuộc của qu ti.
Ti học theo Anh lm vng tm cu để gi bắt con kỳ nhng. Như loại sấu, nếu con kỳ đ to lớn, con cắc k sần si, con cắc k sặc sở, con rắn mối vải lng, con thằn lằn nhỏ m cột nh, th con kỳ nhng ở hang, lớn cở cổ tay, di độ 4 tấc, chạy lẹ mắt khng nhn kịp. Mnh xm như con thằn lằn v mt lạnh. t ai bắt được kỳ nhng v n rất nht v sợ tiếng dộng. Kỳ nhng sợ nhứt l tiếng st lc sa mưa. Đo hang con kỳ nhng cn kh hơn đo hang con tm tt, con tn hen. Hang cũng c ngch, nghe động l chui nẽo khc, nếu đo tới nơi cũng t khi chụp bắt kịp vị n vọt qu nhanh. Bắt kỳ nhng chỉ cn cch l gi bẩy. Bẩy tm như nhợ cu, đặt thnh vng trn miệng hang. Mắt kỳ nhng sng v lu lia. Ti gi bắt được v chạm phải thn n mt lạnh như cục nước đ giữa trưa h, n vng vẫy v đảo mắt lo lin, ti thương hại m thả n ra ngay. Thịt kỳ nhng nghe ni ngon hơn thịt kỳ đ v thơm bo hơn thịt rắn mối, nhưng t ai ăn được v kh bắt.
Miệt giồng l như vậy, khng g huy hong, chỉ c nắng chang ct bủn. Những cy v sữa, cy đo, cy xoi, cy mận, bụi chuối chung quanh khng gip nổi ti vượt qua vng ct nng. Nhưng ti lc no cũng mơ về giồng ct bủn qu nh. Ở đấy c Đọc Giảng Đường, c Nh Thờ, c Thất Cao Đi, c Cha Giồng Khu, c Miểu Điền v c những ba Ngi Đnh. Qu ti hay nhắc đến ba Chu: Chu Bnh, Chu Ph, Chu Ha, ba Mỹ: Mỹ Nhin, Mỹ Chnh, Mỹ Lng v ba Tn: Tn Thanh, Tn Ho, v Tn Thanh Trung.
Ct bủn Tn Thanh đ gip cho Nghĩa Qun đ ct tung mờ chạy thot mỗi khi Ty rượt đuổi đến Miễu Điền. Ct bủn Tn Thanh đ khng đốt chy gt ngọc tuổi thanh xun của ti, nhưng t ti vẫn bị chai v ti đ phải dẫm đ xanh, đ ong lộ đứt; phải băng sng lội xnh m thm ct bủn qu nh. Hơn 50 năm rồi cn g! Gt ti đ rạn nứt phong trần. Nếu c ai dẫm trn gai mắc cở hay lội trn ct bủn bốc hơi giờ ny chắc cũng khng nng bằng lửa đốt lng ti, khng đau xt bằng gai nhi tim ti.
Hột ct trong giy, nếu l ct qu ti th c g đng ngại, v n mịn v m. Ct qu ti nếu lọt vo mắt th mới xốn xang m thức tỉnh chăng?
i, ct bủn qu hương, ti chỉ cần một hột ct m thi, d l một hột ct trong mắt cũng khng c được! Ti cần một hột ct trong mắt để dụi m thấy rằng mnh khng mơ!!!
 
(Trch Đặc San TR VINH)
Nguồn: saigontimesusa

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15