Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 

Chiếu C Mau 

NAM SƠN TRẦN VĂN CHI

Năm no trng ma, mẹ ti đặt một đi chiếu Bng v đi chiếu Cỗ theo kch thước v mu sắc ring do b chọn. B ni: Để "ăn Tết" với người ta! Hồi đ sống dưới qu, nh chỉ dm xi chiếu trắng. Sng no ngủ dậy, mẹ cũng dặn phải cuốn chiếu lại đem cất trong buồng (phng ngủ). Thỉnh thoảng thấy mẹ đem chiếu ra sng giặt rồi đem phơi nắng. Cn chiếu Bng b để dnh, chỉ trải khi nh c khch hoặc c lễ lộc.

***

Chiếu c mặt trong mọi gia đnh người Việt Nam mnh từ lu lắm rồi.

Chiếc chiếu tuy l vật v tri, vật dng để trải, đ trở thnh vật c tm hồn, đi vo trong tm thức của người Việt Nam mnh từ lu lắm rồi.

Chiếc chiếu tuy l vật v tri, vật dng để trải, đ trở thnh vật c tm hồn, đi vo trong tm thức của người Việt Nam chng ta qua tục ngữ ca dao:

 

-Buồn ngủ gặp chiếu manh.

-Chiếu bng m trải gc đền,

Muốn v lm b, biết c bền hay khng?

-Giường lo m trải chiếu my,

Lm trai hai vợ như dy buộc mnh.

 

V vn vn.

Thuở mới sanh ra chng ta đ được mẹ đặt nằm trn chiếc chiếu manh v từ đ chiếc chiếu trở thnh vật gần gũi gắn b với từng cặp vợ chồng cho đến ngy răng long đầu bạc.

Chiếu C Mau c mặt hồi thuở no? -Chnh xc th khng ai biết!

 

" Chiếu C Mau nhuộm mu tươi thắm,

Cng ti cực lắm mưa nắng di dầu.

Chiếu ny ti chẳng bn đu,

Tm em khng gặp...,

Tm em khng gặp, ti gối đầu mỗi đm..."

(Viễn Chu, Ghe chiếu C Mau)

 

Chỉ biết rằng, từ khi c mặt, chiếu được người đời đặt cho n nhiều tn gọi khc nhau, ty theo vật liệu lm ra chiếu, ty theo kch thước, ty mu sắc, v ty theo chiếu dng vo việc g, vn vn.

Như:

Tn chiếu Lc l chiếu đan bằng sợi lc c nhiều ở C Mau v Lục Tỉnh. Gọi l chiếu Trắng l chiếu đan bằng sợi lc c mu "trắng xanh" tự nhin, khng nhuộm mu.

Chiếu Bng l chiếu đan bằng những sợi lc tốt, sợi mu trắng đan xen kẽ với những sợi nhuộm mu xanh đỏ..., tạo nn những hoa văn, một bng hoa, hnh ảnh... với đường nt sắc sảo, xi lu cả 3, 4 năm v đặc biệt khng phai mu. C loại chiếu Bng rẻ tiền, l chiếu đan bằng lc thường, c in ln hnh ảnh, bng hoa (thay v đan xen những sợi lc nhuộm mu sẵn), nn đường nt lem nhem, mau bay mu, gi rẻ v si khng bền. Cc bậc ng b cha mẹ ngy xưa thường sắm sửa cho cặp vợ chồng mới cưới một cặp chiếu Bng c hnh đi chim Loan Phượng hay c hai chữ Song Hỉ, như ước mong cho hai trẻ sống tm đầu hợp (Loan Phượng) hoặc vui vẻ bn nhau (Song Hỉ) trọn đời!

Chiếu my l chiếu đan bằng dy my chẻ nhỏ - mịn như sợi lc. Cn chiếu Gon l chiếu dệt bằng một loại l Gon (thường dng đan chiếu, đan buồm, đan bao...) ở ngoi Bắc.

 

-"Ả ở đu bn chiếu gon

Chẳng hay chiếu ấy hết hay cn

Xun xanh nay được chừng bao nả

Đ c chồng chưa được mấy con."

-"Ti ở Ty Hồ bn chiếu gon

Can chi ng hỏi hết hay cn

Xun xanh nay được trăng trn lẻ

Chồng cn chưa c, c chi con."

(Giai thoại Nguyễn Thị Lộ v Nguyễn Tri)

 

Chiếu Manh(Buồn ngủ gặp chiếu manh), l chiếu cũ v đ rch, thuở xưa người nh ngho thường dng trải ăn cơm, trải trn đất, trải vng cho em b, hoặc trải giường cho người bịnh người sanh đẻ, vn vn. Nay chiếu manh l chiếu dệt khổ nhỏ, cỡ: 60cmx80cm.

Chiếu Cỗ l chiếu nhỏ m di, khổ chừng 0, m50x1m80, chỉ dng để trải bn thờ, hoặc dng dọn cỗ cng trong cc lễ nghi gia đnh v cha đnh miếu. Chiếu cỗ cũng dng trải trn chiếu Bng để dọn cỗ đi khch trong những bữa tiệc sang trọng. Ngy xưa, nh c tiền, trong cc c lễ lộc chủ nh đem những chiếc chiếu Bng đẹp nhứt, với những chiếc chiếu cỗ tốt nhất trải ra, mời những người lớn tuổi, người c chức sắc trong lng ngồi ln để ăn uống, ni chuyện với nhau trng oai quyền.

 

Chiếu C Mau: từ đời thường đến chiếu tn hn

 

C Mau nguyn l lnh thổ của người Ph Nam, sau đ thuộc Thủy Chn Lạp, vương quốc Cao Min. Cuối thế kỷ 17, Mạc Cửu được Cha Nguyễn cho đến ở vng H Tin tập họp đm qun phản Thanh phục Minh cng lưu dn lập nn 7 x trong đ c C Mau. Tn C Mau do tiếng Min l "Tuk-Khmu" nghĩa l vng nước đen.

C Mau l xứ đầm lầy ngập nước, c nhiều bụi lt mọc tự nhin v hoang d. Nn thuở xưa c cu ca dao: C Mau l xứ qu ma/Muỗi bằng g mi, cọp ta bằng tru.

Thế rồi từ những cọng lc, ai đ dệt nn những chiếc chiếu dng để xi trong gia đnh hoặc gởi cho con chu như l mn qu C Mau. Theo thời gian, chiếu theo ghe thương hồ ln tận Si Gn, chiếu cũng đi khắp vng Lục tỉnh rồi rong ruổi khắp cc nẻo đường đất nước. V chiếu dự phần trong đời sống thường của từng gia đnh người mnh một cch lặng lẽ như bao vật dạng khc trong nh.

Cho tới khi bi ca vọng cổ "Tnh anh bn chiếu" của soạn giả Viễn Chu được nghệ sĩ t Tr n thu vo đĩa ht my, th "Chiếu C Mau" đ thật đi vo tm tư tnh cảm v đnh động hng triệu con tim người mnh.

Soạn giả Viễn Chu đ nng chiếc chiếu đời thường thnh "đi chiếu bng bề di 2 thước", tức l chiếu Tn Hn, "thing ling"!

Lời ca t Tr n đ đưa mối tnh của anh bn chiếu "với c gi mỹ miều trn vm sng Ng Bảy" từ đất Cần Thơ, ln Si Gn, vo tận Đồng Thp, Bạc Liu, Rạch Gi, Mỹ Tho, Vĩnh Long, Đồng Nai... ra tận miền Trung xa xi nơi m nhiều người chưa hề biết C Mau!

V Chiếu C Mau từ đ đ trở thnh huyền thoại.

 

"C đ đặt đi chiếu bng bề di hai thước,

C lẽ để điểm t ở chốn loan phng.

Hm nay c đ qun ti để cất bước theo chồng.

C ơi, đi chiếu ny tự tay ti dệt lấy,

Ti đ lựa từng cọng lc, sợi gai..."

 

Chiếc chiếu Bng Tn Hn với đi Loan Phượng từ lu như l nhn chứng cho bao mối tnh trai gi, khc no ng Tơ b Nguyệt xe duyn nồng thắm cho đi trẻ cho đến ngy răng long tc bạc. Nếu c gặp vợ chồng no đ m ăn ở với nhau "chưa rch chiếc chiếu" m thi nhau, th lỗi tại b mai trải chiếu đm tn hn, chớ no tại chiếu Tn Hn!

 

"Ghe Chiếu C Mau đ cắm so trn bờ kinh Ng Bảy

Sao c gi năm xưa chẳng thấy ra... cho.

Cửa vườn c đ kha kn tự hm no.

Ti đ vc đi chiếu bng từ dưới ghe ln xm Rẩy, chiếc o nhuộm bn đ lấm tấm giọt mồ hi.

Nh của c sau trước vắng tanh, trong gi lạnh chiều đng, bỗng c ai dạo ln tiếng nguyệt cầm, như gieo vo lng ti một nỗi buồn th thảm..."

 

Chiếu C Mau xưa v nay

 

Mời bạn theo chn hai người nghệ sĩ ti hoa Viễn Chu v t Tr n, chng ta về thăm C Mau, qu hương chiếc chiếu.

C Mau cch Si Gn 380km đường bộ.

Từ C Mau bạn c thể đi đến khắp vng đồng bằng sng Cửu Long, đến Si Gn dễ dng nhờ cc sng lớn ở C Mau như sng Bảy Hp, sng Gnh Ho, sng Đốc, sng Trẹm...

Dưới thời Việt Nam Cộng Ha, tỉnh An Xuyn được thnh lập trn cơ sở tỉnh C Mau cũ, l một trong 22 tỉnh của Nam Phần bấy giờ, theo Sắc lệnh 143-NV ngy 22 thng 10 năm 1956. Theo đ tỉnh An Xuyn gồm 6 quận: Quận Quản Long, Quận Ci Nước, Quận Đầm Dơi, Quận Thới Bnh, Quận Năm Căn v Quận Sng ng Đốc, tỉnh lỵ l Quản Long, với dn số tnh đến năm 1971 l 279.113 người.

Tn An Xuyn chnh l tn của lng An Xuyn, một lng sở tại trước kia thuộc tổng Quản Long.

Thng 2 năm 1976 tnh An Xuyn v một phần tỉnh Bạc Liu hợp nhất thnh tỉnh Minh Hải, đến năm 1997, Minh Hải được tch thnh hai tỉnh Bạc Liu v C Mau. Khi đ tỉnh C Mau mới chỉ c tổng cộng 6 huyện: Thới Bnh, Ngọc Hiển, Trần Văn Thời, Ci Nước, Hồng Dn v U Minh.

Nay tỉnh C Mau gồm 1 thnh phố v 8 huyện l: thnh phố C Mau, huyện Đầm Dơi, huyện Ngọc Hiển, huyện Ci Nước, huyện Trần Văn Thời, huyện U Minh, huyện Thới Bnh, huyện Năm Căn, huyện Ph Tn.

C Mau l tỉnh ven biển ở cực nam của Việt Nam, pha Bắc gip tỉnh Kin Giang, pha Đng gip tỉnh Bạc Liu; bờ pha Ty gip vịnh Thi Lan di 145km, bờ pha Đng gip biển Đng Hải di 104km. C Mau c hải cảng Năm Căn từ đy c thể tới vng Singapore, Indonesia, Malaysia.

C Mau với những con sng c tn tới nay nghe xa lạ như: Sng Bảy Hp đổ ra biển Ty di hơn 50km; Sng Cửa Lớn di 58km; Sng ng Đốc di hơn 60km; Sng Ci Tu di 43km; Sng Trẹm từ Ci Tu đổ về Kin Giang di 36km; Sng Đầm Cng di khoảng 36km; Sng Bạch Ngưu chảy qua địa phận C Mau 30km; Sng Gnh Ho di 45km từ trung tm C Mau đổ ra biển Đng.

C Mau địa thế l vng ngập nước, từ lu c nhiều đầm lc hoang d mnh mng. C lẽ do đ m C Mau sớm pht triển nghề dệt chiếu với nguồn nguyn liệu sẵn c tại địa phương. Chiếu ở C Mau nỗi tiếng từ lu l: chiếu Tn Duyệt Đầm Dơi, chiếu Tn Lộc Thới Bnh... nhưng nỗi tiếng nhứt vẫn l chiếu Tn Thnh C Mau. Theo người địa phương th ci nghề dệt chiếu đ c nguồn gốc từ miền Ngoi, truyền vo miền đất nầy khoảng thế kỷ 15, đời vua L Thnh Tn chiến Thắng Chim Thnh. Từ đ chiếu C Mau sớm c khắp Nam Kỳ Lục Tỉnh hng mấy trăm năm, v giờ đy tại C Mau cn c nhiều gia đnh theo nghề dệt chiếu trn 60 năm!

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử cng với sự pht triển cc loại chiếu ni lng nhập cảng bn Tu, nhưng chiếu C Mau vẫn bền bỉ tồn tại v pht triển theo cch của mnh. Bởi chiếu C Mau dy, lu bay mu, nằm m, giữ kỷ xi được 3, 4 năm.

Về Tn Thnh C Mau mới thấy rằng để lm ra những tấm chiếu tuy đơn sơ nhưng cng lao thật vất vả biết l dường no. Bằng những cọng lc, sợi gai v với bao cng lao của người thợ nhuộm, thợ dệt mới cho ra những chiếc chiếu c nhiều mu sắc v nhiều kch thước khc nhau.

Nguyn liệu chnh để dệt chiếu l cy lc, bố sợi v phẩm mu. Lc tươi đem về nh phải cạo vỏ, chẻ mỗi cọng lm 3 rồi đem phơi nắng chừng ba ngy. Cọng lc kh se nhỏ lại c mu trắng xanh. Sau đ người ta đem nhuộm mu, thường nhuộm c 3 mu chnh l: đỏ, vng v mu xanh con kt.

Dụng cụ lm chiếu gồm c: Khung cửi, cy dập lc, cy chi để đưa lc vo khung. Một ci bn quay bố thnh sợi trn gai để mắc từng sợi lc theo khoảng cch đều vo khung cửi.

Dệt chiếu phải c hai người. Người ngồi trn lm động tc dập cy khng để những cọng lc st vo nhau qu. Người ngồi dưới dng cy chi để đưa vo khung trn gai.

Chiếu C Mau dệt c nhiều khổ, như: khổ chiếc rộng 1,2m x di 1,8m, khổ đi rộng 1,6m x di 1,8m. Cn loại chiếu nhỏ, chiếu manh, cỡ 80cm x 60cm. Đặc biệt l chiếu bng, chiếu tn hn di tới 2m.

C Mau khng chỉ đặc biệt dệt nn đi chiếu bng c chiều di hai thước, để điểm t nơi chốn loan phng m cn dệt những đi chiếu thường, hợp với ti tiền của những gia đnh bnh dn, lao động ngho.

 

Tại sao ai cũng ưa dng v thch chiếu C Mau?

 

Bởi chiếu C Mau dệt dy (nặng chừng 3kg) nằm m lưng hơn so với chiếu của cc địa phương khc. Nằm trn chiếu C Mau bạn sẽ cảm được ci mt rượi khi trời nng bức, v sẽ cảm thấy ấm p khi trời mưa sa gi lạnh. Nằm chiếu C Mau bạn cn sẽ ngửi thấy mi thơm du dịu từ cy lc sợi đai, mi hương đồng cỏ nội C Mau, tuyệt vời!

Bởi nghệ thuật nhuộm lc của người thợ nhuộm chiếu C Mau đặc biệt, lm nn những chiếu Bng đa dạng vừa đẹp vừa khng phai, lm nn thương hiệu chiếu C Mau tới nay.

Nếu như ngy xưa Chiếu C Mau nhuộm mu tươi thắm... th nay chiếu C Mau biết kết hợp nhuộm dệt tạo ra chiếu Bng c chữ, c hoa văn, c hnh minh họa với nhiều chi tiết bắt mắt, trang tr rất tinh xảo hơn xưa nhiều lắm.

V nếu xưa ghe chiếu C Mau chỉ cắm so trn dng knh Ng Bảy th ngy nay chiếu C Mau theo ghe tu, qu giang xe đ, thậm ch cn ngồi my bay đi từ Nam ra Bắc v cn ra cả ngoại quốc nữa...

***

Hỡi i, con sng Phụng Nghiệp n chảy ra bảy ng,

M sao lệ của ti n cũng lai lng mun dng.

C ai hiểu được tấm lng của ti với c gi mỹ miều trn kinh Ng Bảy.

Sng su bn lở, bn bồi, tnh anh bn chiếu trọn đời khng phai.

 

Lm nghề dệt chiếu khng giu, chỉ kiếm được đủ miếng cơm, tấm o v đủ nui sống mnh, nhưng m vui..., như người con gi dệt chiếu C Mau tm sự.

V v bởi khng phải dầm mưa di nắng nn con gi dệt chiếu C Mau nỗi tiếng l xinh đẹp, đặc biệt trắng trẻo nguyn sơ như chiếu C Mau. Thật dễ thương!

Dễ thương nn mi mi Tnh anh bn chiếu trọn đời khng phai!...

 

Little Saigon, ngy 31 thng 8 năm 2008

 

Post ngy: 04/28/15 

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15