Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 

"Con Heo" Trong Ca Dao Việt
Lê Hoàng Thanh, Feb 10, 2007

Cali Today News - Trong khuôn khổ bài này người viết chỉ muốn giới thiệu đến quí độc giả một vài nét đặc thù của dân tộc Việt Nam chúng ta, đó là Ca Dao, đặc biệt những câu ca dao liên quan đến con giáp "Hợi" hay "Heo" nhân dịp Xuân Đinh Hợi.

Nhưng Ca Dao là ǵ? Theo định nghĩa trong Tập "Tục Ngữ, Thành Ngữ Ca Dao và Dân Ca Việt Nam" của cụ Trần Ngọc Ngải, Chicago, Illinois, USA 1997 th́ Ca Dao là những câu hát ngắn ghép thành khúc điệu được phổ thông trong dân gian. Có thể nói Ca dao là văn chương dân gian, rất b́nh dân và trải qua nhiều thế hệ lịch sử, đă được sinh ra trong những giai đoạn xă hội từ ngàn xưa và lưu truyền cho đến ngày nay. Rất ít người biết rơ được ai là tác giả của ca dao, tuy nhiên ca dao ít nhiều cũng đă là vũ khí chống lại những xâm nhập văn hóa trải qua sự đô hộ của nhiều thời đại. V́ vậy cũng có thể nói rằng Ca Dao Việt Nam đă góp phần không ít trên phương diện bảo tồn nền văn hóa dân tộc Việt. Những câu ca dao tục ngữ, các lời ḥ, hát dặm hay những bài vè thường đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau như xă hội, gia đ́nh, tín ngưỡng, t́nh yêu, thiên nhiên v.v... Do đó, ca dao Việt Nam là một kho tàng vô giá, là nền văn hóa căn bản của dân tộc, làm giàu thêm tiếng Việt, v́ thế chúng ta nên cố gắng và trang trọng ǵn giữ nó. Cho nên khi nói đến ca dao là chúng ta muốn nói đến niềm tự hào của dân tộc Việt Nam ḿnh.

Như đă nói ở trên, ca dao tục ngữ thường đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau trong cuộc sống, đặc biệt là xă hội, gia đ́nh và t́nh yêu. Và xă hội nào cũng vậy, có kẻ giàu người nghèo. Đáng buồn là dân nghèo th́ chiếm đa số. Để diễn tả sự chênh lệch của hai giai cấp này, trong đó người ta lấy con "Heo" hay "Lợn" làm biểu tượng cho sự giàu có sung túc qua các lễ hội, đám đ́nh v́ thế dân gian Việt đă đặt ra bài ca dao sau đây:

"Anh là con trai nhà nghèo
Nàng mà thách thế anh liều anh lo
Cưới em anh nghĩ cũng lo
Con lợn chẳng có, con ḅ th́ không
Tiền gạo chẳng có một đồng
Thiên hạ hàng xứ cũng không đỡ đần
Sớm mai sang hiệu cầm khăn
Cầm được đồng bạc để dành cưới em..."

Cũng có những câu ca dao khen tặng sự khéo léo, chăn nuôi quanh năm hay làm ăn thành công của những gia đ́nh nông dân:

"Chăn nuôi vừa khéo vừa khôn
Quanh năm gà lợn xuất chuồng quanh năm."

Hay: "Giàu lợn nái, lăi gà con"

Nuôi lợn để đem bán là một sinh kế của giới nông dân Việt. Lắm khi chẳng được ǵ nên từ đó cũng nẩy sinh ra những câu ca dao đùa cợt cảnh mấy bà gánh heo đi rồi lại gánh về:

"Ba bà đi bán lợn con
Bán đi chẳng được lon ton chạy về
Ba bà đi bán lợn sề
Bán đi chẳng được chạy về lon ton"

Người đàn bà Á Châu bản tánh vốn đảm đương. Đàn bà Việt Nam xưa nay giỏi trên nhiều phương diện, nhất là lo cho gia đ́nh chồng con. Để diễn tả sự khó nhọc, bổn phận làm vợ và khả năng đa diện của người đàn bà Việt, ca dao có câu:

"Đang khi lửa tắt cơm sôi
Lợn đói, con khóc, chồng đ̣i ṭm tem
Bây giờ lửa đă cháy rồi
Lợn no, con nín, ṭm tem th́ ṭm"

Hoặc để ám chỉ sự giàu có của ai đó:

"Cồng cộc bắt cá dưới bàu
Cha mẹ mày giàu, đám giỗ đầu heo"

Cảnh mẹ chồng khắc nghiệt với nàng dâu thời phong kiến và cho đến bây giờ đă làm cho nhiều cuộc t́nh tan vỡ hay vợ chồng lục đục. Dân Việt chúng ta đă lồng h́nh ảnh này vào ca dao, tuy nhẹ nhàng nhưng rất phong phú qua lối diễn đạt:

"Bố chồng là lông con lợn
Mẹ chồng như tượng mới tô,
Nàng dâu mới về là bồ chịu chửi"

Dân quê Việt Nam hầu hết nhà nào cũng nuôi gia súc, trâu, ḅ, gà, vịt, heo... Heo, người ta cố nuôi cho mập, hy vọng chúng đẻ nhiều heo con đem bán lấy tiền nuôi dưỡng gia đ́nh con cái. Con heo thường ăn xong nằm trong chuồng nên ca dao đă tả h́nh ảnh chú lợn như sau:

"Con gà cục tác lá chanh
Con lợn ụt ịt (ủn ỉn) mua hành cho tôi
Con chó khóc đứng khóc ngồi
Bà (Mẹ) ơi đi chợ mua tôi đồng riềng"

Ai có gia đ́nh con cái đều biết rơ sự khó khăn khi nuôi dưỡng con cái. Cách dạy con trai hay gái thường khác nhau. Đề cập đến phương diện này, ca dao Việt cũng đă diễn tả cảnh nuôi đứa con trai mà không dạy th́ cũng giống như nuôi một con lừa. C̣n nuôi đứa con gái mà không dạy, th́ cũng giống như nuôi một con lợn:

"Dưỡng nam bất giáo như dưỡng lư
Dưỡng nữ bất giáo như dưỡng trư"

Nói lên sự thiếu thật thà của con buôn, dân gian cũng có câu:

"Treo đầu heo, bán thịt chó."

Lắm khi cha mẹ phải vắng nhà, giao cho con trẻ trông coi. Khi về nhà th́ hỡi ơi, nhiều chuyện bất ngờ xảy ra và ca dao Việt đă ví von kể lại chuyện này, nhẹ nhàng nhưng phản ảnh rơ nét sự ngây thơ của trẻ con:

"Để cho con trẻ ăn chơi giữ nhà.
Bao nhiêu củ rím củ hà
Để cho con lợn con gà nó ăn."

Nhằm trách khéo những người mẹ nghèo muốn con gái ḿnh lấy chồng giàu nên (ngày xưa) đă ép duyên con và đưa đến những chuyện không may như sau:

"Mẹ em tham thúng xôi dền
Tham con lợn béo, tham tiền Cảnh Hưng.
Em đă bảo mẹ rằng đừng
Mẹ lườm mẹ nguưt mẹ bưng ngay vào
Bây giờ chồng thấp vợ cao
Như đôi đũa lệch so sao cho bằng."

Cảnh ép duyên đôi khi mang lại một cuộc sống buồn, không mấy hạnh phúc đối với người đàn bà Việt tại thôn quê nói riêng. Nhiều người đă mượn ca dao để than trách số phận hẩm hiu của ḿnh:

"Thân em mười sáu tuổi đầu
Cha mẹ ép gả làm dâu nhà người
Nói ra sợ chị em cười
Năm ba chuyện thảm, chín mười chuyện cay
Tối về đă mấy năm nay
Buồn riêng th́ có, vui rày th́ không.
Ngày thời vất vả ngoài đồng
Tối về thời lại nằm không một ḿnh.
Có đêm thức suốt năm canh
Rau heo, cháo chó, loanh quanh đủ tṛ."

Thay v́ nói rơ ra ḿnh muốn ǵ, ca dao Việt thâm thúy hơn mượn h́nh ảnh con lợn để diễn tả ư nghĩ thầm kín đó, nên có câu:

"Trông mặt mà bắt h́nh dong
Con lợn có béo th́ ḷng mới ngon"

Cũng có câu ca dao trách khéo sự thiên vị như:

"Mèo theo thịt mỡ ồn ào
Cọp tha con lợn th́ nào thấy chi!"

Tỏ t́nh là cả một nghệ thuật, thông thường mấy chàng văn hoa bóng bẩy nhưng cũng có người mượn con lợn làm phương tiện hầu đạt được cứu cánh. Hăy nghe anh chàng ngố t́m cách làm quen, bày tỏ:

"Cô kia đi chợ Hà Đông
Để anh kết nghĩa vợ chồng cùng đi
Anh đi chưa biết mua ǵ
Hay mua con lợn pḥng khi cheo làng"

Đặc biệt ca dao cũng là phương tiện để những chàng trai t́m cách tán tỉnh đàn bà, thiếu nữ. Nhiều anh chàng tỏ t́nh kín đáo, khéo nói:

"T́nh cờ bắt gặp nàng đây
Mượn cắt cái áo, mượn may cái quần
May xong anh trả tiền công
Bao giờ lấy chồng anh đỡ vốn cho
Anh giúp một thúng xôi ṿ
Một con lợn béo một ṿ rượu tăm...
Anh giúp đôi chiếu em nằm
Đôi chăn em đáp đôi tằm em đeo
Anh giúp quan tám tiền cheo..."

Hoặc than thân trách phận v́ không cưới được người yêu giống như cảnh con heo bị chủ bỏ đói để rồi mừng rỡ khi ước mơ thành sự thật:

"Yêu nhau chả lấy được nhau
Con lợn bỏ đói buồng cau bỏ già
Bao giờ sum họp một nhà
Con lợn lại béo cau già lại non."

Không những chỉ nhẫn nại thôi mà người đàn bà Việt hy sinh cho chồng con. Lắm khi v́ thương chồng phải gánh chịu nhiều cay đắng cho nên ca dao đă để lại những câu:

"Bởi v́ con heo nên phải đèo khúc chuối,
Bởi v́ con muỗi nên phải thả màn loan,
Bởi v́ chàng nên thiếp phải chịu đ̣n oan
Phụ mẫu nhà đay nghiến, thế gian chê cười."

Người Việt ḿnh, nhất là nữ giới thường mê tín dị đoan. Tết về hay đi xem bói xin quẻ. Để mỉa mai mấy ông thầy bói dỏm, ca dao Việt không nhân nhượng:

"Bói cho một quẻ trong nhà
Chuồng heo ở dưới, chuồng gà ở trên"

Và để kết thúc bài này, người viết xin nhắc lại vài dữ kiện lịch sử liên quan đến năm Hợi, biểu tượng cho con heo ủn ỉn.

Vào Năm Tân Hợi 1611, Chúa Tiên Nguyễn Hoàng đă lấy phần đất của Chiêm Thành lập ra phủ Phú Yên, rồi chia ra làm hai huyện Đồng Xuân và Tuyên Ḥa.

Năm Tân Hợi 1851, nhà Nguyễn mở khoa thi hương ở An Nhơn thuộc tỉnh B́nh Định, nên về sau mới có câu:

"An Nhơn có tháp Ṃ O
Có chùa Thập Tháp có đ̣ Trường Thi"

Riêng năm Đinh Hợi (1645) quân nhà Trịnh Tráng đem đại binh sang đánh Quảng Đông thu hồi đất cũ, mấy vùng quân ta từng làm chủ.

Tết năm 2007 cũng là Tết Đinh Hợi, không biết việc ǵ xảy ra cho quê hương Việt Nam. Mặc dầu đồng hương chúng ta (đôi khi v́ hoàn cảnh) tuy vẫn hằng mang tâm trạng:

"Dù ai buôn bán nơi đâu
Nhớ đến ngày Tết rủ nhau mà về "

nhưng khi họ biết rằng tại quê nhà hiện nay người dân vẫn c̣n sống dưới ách độc tài kềm kẹp của chế độ CSVN nên có rất nhiều người Việt tị nạn cộng sản tuy luôn trăn trở về hiện t́nh đất nước nhưng cũng đă dằn ḷng, vượt qua t́nh cảm riêng tư chấp nhận kiếp sống lưu vong, ăn Tết tha hương:

"Dân ta khổ sở trăm bề
Cộng sản c̣n đó có về được chăng!"

Ca dao hay tục ngữ truyền khẩu về con "Heo" th́ c̣n rất nhiều nhưng người viết chỉ trích một số ít ca dao trên đây, rất tiếc bài viết có giới hạn nên tôi không thể trích dẫn hết để tŕnh bày cùng quí vị, xin thông cảm. Nhưng qua đó cũng đủ gói ghém ư nghĩa sâu sắc của ca dao, có thể nói là căn bản của nền văn hóa của dân tộc Việt Nam.

* Lê Hoàng Thanh
(Xuân Đinh Hợi 2007)
Tài liệu tham khảo: Phỏng theo tài liệu của Hà Phương Hoài

300magnify

 

 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15