Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 
Đặc sản Quảng Ngi qua ca dao - tục ngữ
(Qu Hương Ti)

Hnh ảnh ny l dng Sng Tr Khc vo ma h v Ngọn Ni Ấn. Trn Ngọn Ni ny c Cha Thin Ấn nỗi tiếng nhất ở Quảng Ngi v c Mộ của cụ Huỳnh Thc Khng. Trn tuyến đường ny sẽ đi đến được Khu Chứng Tch Sơn Mỹ - Bi Biển Mỹ Kh thuộc huyện Sơn Tịnh.

Chim ma Xun Phổ
C Bống Sng Tr
Kẹo Gương Thu X
Mạch Nha Mộ Đức
 

Chỉ bốn cu vỏn vn 16 chữ, người bnh dn đ giới thiệu được cả bốn ăn đặt sản nỗi tiếng của Quảng Ngi, gắn n với những địa danh tiu biểu. Về đặc sản c bống Sng Tr, c thể kể đến những cu ca dao khc, như:

Phải đu chng ni m xiu
Tại con c bống tại niu nước ch.

Nước ch l Minh Long sắc đặc phải ni l rất ngon sau mỗi bữa cơm, nhất l bữa cơm c c bống Sng Tr kho tiu. Dn gian đ mượn chuyện tnh duyn đi lứa để lm ci "đn bẩy" để bật ln sức hấp dẫn. Cũng với kiểu như vậy, với Don, một đặc sản bnh dn, lại c cu:

Con gi cn son
Khng bằng t don Vạn Tường.

Ngho th ngho, nợ th nợ
Cũng kiếm cho được con vợ bn don
Mai sau n chết cũng cn cặp ui

Quảng Ngi l xứ ma đường, nn dễ hiểu ca dao cũng đề cập đến đường ma đặc sản.

Ở đy ma ngọt đường nhiều
Tm trai xứ Quảng m yu cho rồi

Nước ma trong cũng chẳng thnh đường
Anh thương em th anh biết chớ thi thường ai hay

Cng cần biết xưa kia c nơi đặt ra lệ phạt người bẻ trộm ma để ăn, nn mới c ci hoạt cảnh khi hi ny.

Ma ngọt tận đọt
Heo bo tận lng
Cổ thời mang gng
Tay cầm lng ma
Vừa đi vừa ht
Ci đt sưng v

Chuyện ma lan sang chuyện đường với nhiều loại đường đặt sản như đường ct:

"Thiếp gửi cho chng,
một cục đng rim,
một tiềm đường ct",

Bậu về nhớ gh Ba La,
mua cn đường phổi cho ta với mnh".

Bn cạnh Mạch nha, đường phổi cn c đường phn:

"Thơm ngon như mn mạch nha,
Ngọt qua đường phổi,
thơm qua đường phn..."

Cũng c thể kể ngoi đảo L Sơn cn c bnh t l gai nổi tiếng:

"Muốn ăn bnh t l gai,
lấy chống hải đảo sợ di đường ghe.

Quế

Ở rừng th c đặc sản quế Quảng nỗi tiếng ở Tr Bồng, song lại gắn với niệm xa xi, cch trở:

"Lựu tm đo, đo chẳng tm l,
ln non tm quế, quế vế rừng xanh".

Quế Tr Bồng cũng vang danh khng km g ma đường:

Ai về Quảng Ngi
Cho tui gởi t tiền
Mua dm miếng quế lu nin
Đm về trị bệnh khỏi phiền b con.

Don

Don l đặc sản của vng sng Tr (Quảng Ngi). Mn ny c thể ăn với bnh trng, hoặc xo với hnh xc bnh trng nướng; ăn km ớt xanh, tiu hnh rất dậy vị.


Khi c dịp qua địa phận Quảng Ngi, ngang sng Tr Khc v đặc biệt, qua thn Vạn Tượng, x Tư Bnh, Sơn Tịnh... lm sao bạn khng bị ht tầm mắt vo những tấm biển mộc mạc bn đường: Don.

Don họ nhuyễn thể hai mảnh, vỏ nửa đen nhạt nửa vng lợt, hnh quả trm, to bằng mng tay t người lớn, di hơn một phn. Vỏ thường mỏng hơn cc loi ốc khc, hai mảnh vỏ chụm vo nhau, ở pha trn mỏng hơn dưới bụng. Ruột don mu phổi b, pha mu vng v c những tua hồng bao quanh. Don nằm su dưới ct (khoảng 5 phn), mỗi năm chỉ nổi ln một lần, với mực nước ngập khoảng một mt. Cứ từ thng ging m lịch đến cuối ma hạ, người dn miền đng Quảng Ngi, nơi con sng Tr đổ ra biển (cửa Đại Cổ Lũy) lại rủ nhau đi nhủi (co, bắt) don. Thật lạ kỳ, don chỉ sinh ra nơi nước "ch hai" (nước lợ, nước cửa biển), v cũng chỉ c thn Vạn Tượng l nhiều v ngon nhất.

Khi nhủi don về, người ta loại bỏ hết rong ru v cc loại ốc hến khc, rồi đem ngm với nước vo gạo khoảng nửa ngy. Đun sẵn một nồi nước hm hẩm, một ui nước th bốn bt don vỏ, thm một cht muối sống (muối hột). Khi nước si bng ln th dng đũa bếp khuấy mạnh v đều cho don h miệng, nhả tất cả chất ngọt lm cho nước don c mi vị. Gạn nước luộc để ring, ruột don đi sạch vỏ. Cho don v nước luộc vo đun si một lần nữa. Chuẩn bị cc gia vị như ớt xanh, tiu xay, tỏi, hnh, rau thơm...

Khi ăn, người ta thường hp cả nước lẫn ruột, v ăn km bnh trng gạo. Bnh trng cũng c hai loại, hoặc nướng để bẻ miếng nhỏ bỏ vo ăn km, hoặc bnh trng một hai nắng, x nhỏ như sợi m Quảng, cho một vắt nhỏ vo t v chan nước. Một t don chỉ c một muỗng nhỏ ruột, chm một t nước mắm nguyn chất v rau thơm, hnh l... l c thể thưởng thức một thứ kỳ tuyệt, lạ lng. Don ngon khng phải v cầu kỳ, đắt tiền, hay v gắn kết với một kỷ niệm xưa... m ngon v thế đất, v con nước "ch hai" đ lm cho n ngọt lạ ngọt lng. Ngoi ra, don cn được xo kh với hnh l xc bnh trng nướng, nấu canh với dưa hồng hay nấu cho với m...


Một cht chua cht, người dn kể chuyện tnh lắt lo trắc trở do khng mn đăng hộ đối m v hnh trung lại giới thiệu được ci gi trị của đặc sản mắm nhum:

Sớm mai anh ngủ dậy
Anh sc miệng
Anh rửa mặt
Anh xch ci rựa quo
Anh ln hn ni Quẹo
Anh đốn cy củi cng queo
Anh than với em cha mẹ anh ngho
Đi đũa tre yếu ớt khng dm quo con mắm nhum.

Mắm Nhum
 



Nhum sống ở những gnh đ ven bờ biển từ Bnh Định đến Quảng Ngi. Thịt nhum c thể kho để ăn cơm, trộn trứng chưng cch thủỵ.., nhưng ngon nhất l lm mắm. Mắm nhum sền sệt, mầu đỏ đục, thơm lựng, từng l đặc sản tiến vua xưa của người dn Quảng Ngi.

Nhum l một động vật thuộc loại nhuyễn thể, c họ hng với trai, s; sống ở những gnh đ ven bờ biển nước ấm, lẫn trong rong ru.

Khi nhỏ, con nhum tựa tri chm chm, mầu đen thẫm. Khi lớn c hnh trn dẹt, đường knh khoảng 8 - 10cm; dy 3 - 4cm. C thể nhận ra chng trong đm rong ru v thn nhum c nhiều gai, giương ra khỏi lớp vỏ để tự vệ.

Vng biển c nhiều nhum kp ko di từ vĩ Ph Quốc đến Quảng Ngi, nhiều nhất l ở cc gnh đ ven biển v hải đảo gần bờ từ Hoi Nhơn (Bnh Định) đến Dung Quất, c lao L Sơn (Quảng Ngi). Ma sinh sản của nhum v cũng l ma đnh bắt chng, bắt đầu từ tiết xun phn v kết thc vo tiết lập thu.

Người tm nhum lặn theo cc gnh đ. Khi thấy nhum, họ dng chiếc mc sắt giật khẽ chng về pha mnh, rồi nhặt bỏ vo bao. Ci kh l khng được khua động mạnh, nếu khng nhum sẽ "bắn gai" vo tay người rồi bm chặt vo vch đ.

Bắt nhum về, người ta rửa sạch rong ru rồi dng một thanh tre mảnh nạo thịt ra khỏi vỏ. Thịt nhum kết thnh 5 hoặc 8 mi, mầu hồng phớt, c thể kho để ăn cơm, hoặc trộn vo trứng để chưng cch thủy, trng chả. Tuy nhin ngon nhất l đem lm mắm, mn mắm nhum độc đo, đậm đ hương vị biển. Nhum c nhiều loại, nhưng chỉ c "nhum ta" nhỏ, thịt chắc, mầu đỏ thẫm ngả sang đen mới c thể dng lm mắm. Nhum ta sống nhiều ở ven biển Sa Huỳnh (Quảng Ngi) v một t ở Hoi Nhơn (Bnh Định) nn mắm nhum l đặc sản của cư dn hai bn mỏm biển vng ny.

Để lm mắm, người ta cho thịt nhum vo chum snh, rắc một t muối hạt ln trn, rồi đem vi vo bếp tro hoặc "giang" ngoi nắng từ 10 đến 15 ngy. Mắm nhum chn, sền sệt, mầu đỏ đục như mắm s Hải Vn, thơm rưng rức. Mặn, chua, ngọt lẫn vo trong hương vị ring của thịt nhum, tạo thnh một thứ mắm đầy quyến rũ. Mắm nhum ăn với bn tươi rất ngon. Nhưng ngon nhất l chấm thịt heo ba rọi km rau sống cuốn bnh trng.

Sản lượng nhum đnh bắt khng nhiều, nhum ta - nguyn liệu để lm mắm - lại cng t. Người ta lm mắm nhum chỉ để dng trong gia đnh v lm qu cho người thn, bạn b. Lượng mắm nhum bn ra rất t ỏi v thường chỉ dnh cho khch đ đặt từ trước.


Dưới triều Nguyễn, mắm nhum l một trong những sản vật tiến vua hằng năm. Đại Nam nhất thống ch - quyển 8 (tỉnh Quảng Ngi) mục thổ sản, chp: "Mắm nhum - sản vật ở cc đảo ngoi biển, khoảng đời Minh Mạng đặt "hộ" mắm nhum 5 người, mỗi năm phải nộp 12 cn mắm..." Nghĩa Sm (sm miền ni Quảng Ngi nay đ tuyệt giống) v mắm nhum l hai thổ sản ở Quảng Ngi triều đnh đặt "hộ" v bắt buộc phải cống bằng vật, khng được dng tiền để thay.

V lẽ ny, mắm nhum cn được gọi l "mắm tiền".

Xứ Quảng cũng như cc nơi khc của "Miền Trung xứ dn gầy" lun lun phải đối đầu với thin tai bo lụt t nhất cũng 5 thng trong một năm:

Thng bảy nước nhảy v bờ

hoặc

ng tha m b chẳng tha
Đồng kia chưa ro đ lụt hăm ba thng mười

(Trch đăng từ nhiều nguồn)
 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15