Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
   
      TỤC NGỮ CA DAO MIỀN NI ẤN SNG TR
             
Trong văn chương truyền khẩu của dn tộc ta, tục ngữ ca dao chiếm một vị tr quan trọng.
            Ngoi những cu được phổ biến trong cả nước hoặc được truyền tụng qua nhiều địa phương, mỗi địa phương lại c những cu tục ngữ ca dao mang tnh chất đặc th của địa phương mnh. Tnh chất đặc th nầy, hoặc ni ln bản sắc của người dn địa phương thuộc mỗi vng, hoặc phản ảnh một số địa danh, đặc sản, nghề nghiệp, tập qun hoặc ngn ngữ của từng địa phương.
            Tại miền ni An sng Tr cũng đ sản sinh nhiều cu tục ngữ ca dao mang tnh chất ring biệt của mnh, hoặc d khng phản ảnh một cch trung thực c tnh địa phương nhưng trn thực tế lại chỉ được truyền tụng trong địa phương Quảng Ngi, v ở một vi địa phương ln cận như Quảng Nam ở pha Bắc v Bnh Định ở pha nam m thi.
            C lẽ khng một người dn Quảng Ngi no lại khng biết đến cu tục ngữ:
                                    Quảng Nam hay ci,
                                    Quảng Ngi hay co . . .
            Đ c nhiều cch giải thch cu tục ngữ nầy, đặc biệt l cu thứ hai ni ring về người dn Quảng Ngi. C nhiều người cho rằngco ở đy l co cụm, co lại, l khng muốn chuyện b x ra to, l chỉ muốn dĩ ha vi qu. Lại c người cho rằngco ở đy l co cượng, l đi co, l chỉ muốn phần hơn về mnh, khng cần phn biệt phải tri. Cả 2 cch giải thch nầy đều khng nu đng bản chất của người dn Quảng Ngi. Bởi lẽ cả 2 cch giải thch đ chỉ nhằm vo mặt gi trị tiu cực của từ co m khng đnh gi đng mặt gi trị tch cực của n.
            Gần nửa thin nin kỷ sống dưới chế độ phong kiến h khắc, mấy mươi năm sống dưới ch thực dn cai trị, người dn Quảng Ngi đ phải v cng khn ngoan, v cng kin cường mới c thể tồn tai trong ci x hội đầy rẫy bất cng thời xưa. Ci chnh l tinh thần bất khuất, ch kin cường  của người dn Quảng Ngi  mới ni ln gi trị tch cực đch thực của cu Quảng Ngi hay co.
            Thổ ngơi Quảng Ngi, vng đất sỏi cy cằn, thuở  xưa lắm rừng, nhiều trung, ni chạy ra gần st biển, lại thường xuyn  phải hứng chịu những thin tai khốc liệt đ hun đc cho người  dn Quảng Ngi đức tnh cần c, nhẫn nại, chịu đựng. Chnh thổ ngơi đ đ sinh sản ra cu tục ngữ :
                                    Quảng Ngi đi ra sạn.
            Bản chất keo kiệt chăng? Bản chất h tiện chăng? Khng phải vậy đu. Đời sống ăn bữa sng lo bữa tối, đời sống đổ mồ hi, si nước mắt mới c miếng ăn, đ tạo nn đức tnh vun qun, tiện tặn của người dn Quảng Ngi đng như nhận xt  của cc sử quan triều Nguyễn đ ghi trong Đại Nam Nhất Thống Ch:
            Quảng Ngi đất xấu, dn ngho, tnh tnh kiệm ước. . .
            Đi ra sạn chnh l đức tnh kiệm ước đng khen của người dn Quảng Ngi vậy.
            Đức tnh kiệm ước đ cũng đ tạo cho người dn Quảng Ngi biết tnh ton một cch khn ngoan trong cuộc sống hằng ngy:
Bồng em đi dạo vườn c,
Tri non bỏ mắm, tri gi lm dưa.
Lm dưa ba bữa dưa chua,
Để dnh ăn cấy, khỏi mua tốn tiền.
Đức tnh kiệm ước đbắt nguồn từ sự cơ cực, tay lm hm nhai, phải tận dụng mọi khoảng thời gian để kiếm sống:
                        Củ lang Đồng Ngổ,
                        Đỗ phụng Đồng Dinh
                        Chng bn, thiếp mt đổ chung một gi.
Trong hon cảnh sản xuất cn lạc hậu, họ phải biết tận dụng mọi phương tiện, mọi điều kiện để tăng gia sản xuất, kể cả việc dng phn người , cn gọi l phn bắc, để lm phn bn. Dn C Đ thuộc x Đức Lương, quận Mộ Đức lm nghề lượm phn người đem về bn cho cy thuốc l. Thuốc l C Đ ngon nổi tiếng, bn ra khắp tỉnh, ở pha nam cn bn tới Bnh Định. Đối với dn C Đ, lượm phn người để bn cho cy thuốc l l một kinh nghiệm truyền thống v ai muốn nhập cư về đy lm du hoặc lm rể xứ nầy phải chịu theo nghề của cư dn ở đy:
Ai về C Đ,
Chịu kh xch ki.
Tay cầm đi đũa, chn đi lm khm.
            Mỗi địa phương c một số đặc sản tiu biểu. Những đặc sản nầy thường  được ghi lại qua những cu tục ngữ hay ca dao được lưu truyền trong từng địa phương. Chẳng hạn ở Quảng Nam c cu:
Nem chả Ha Vang,
Bnh tổ Hội An,
Khoai lang Tr Kiệu,
Thơm rượu Tam Kỳ.
            Ơ Khnh Ha c cu:
Yến so Hn Nội,
Vịt lội Ninh Ha,
Tm hm Bnh Kha,
Nai kh Din Khnh.
            Th ở Quảng Ngi cũng c cu:
Chim ma Xun Phổ,
C bống sng Tr,
Kẹo gương Thu X,
Mạch nha Thi Phổ.
            C bống l một loại thủy sản thường xuất hiện nhiều ở hai con sng Tr Khc v sng Vệ, ngon nhất l c bống ở vng con nước bến Tam Thương (Thị x Quảng Ngi). C bống kho tiu l l một nghệ thuật đặc biệt về ẩm thực của người dn Quảng Ngi. Thế nn, d đi bất cứ đu, khi nhớ về qu nh, người dn Quảng Ngi vẫn thường nhắc đến mn ăn c bống kho tiu nầy:
                                    Anh đi anh nhớ qu nh,
                                    Nhớ mn c bống sng Tr kho tiu.
            Hay:                 Đi đu cũng nhớ Thu X,
                                    Nhớ mi c bống mặn m hương tiu.
            Một loại thủy sản khc mang tnh chất đặc biệt Quảng Ngi, đ l don.  Don l một loại thủy sản thuộc họ nh hến, chỉ xuất hiện ở vng nước ch hai của con sng Tr Khc.
            Nếu người dn Huế biết dng con hến để tạo nn mn cơm hến, một mn ăn đặc biệt của giới bnh dn xứ Huế, người dn Quảng Ngi cũng đ dng một loại hến c tn l don, để tạo nn mn don, một mn ăn đặc biệt của người bnh dn miền Đng Tư Nghĩa v Thị x Quảng Ngi. Một so snh c thể l qu đng, nhưng thật ra chỉ nhằm đề cao gi trị đặc biệt của mn don m thi :
                        C gi lng son
                        Khng bằng t don Vạn Tượng !
            V cu ca dao sau đy, mang tnh hi hước nhằm m tả  ci ti sản đặc biệt của c gi bn don :
                        C ngho, c kh cũng lấy con vợ bn don,
                        Lỡ khi n chết cũng cn cặp ui !
            Dn cc quận miền thượng Quảng Ngi như Tr Bồng, Sơn H lại c mn canh nấu bằng rau ranh ( một loại l cy c vị chua chua) với ốc đ (những con ốc bm vo cc tảng đ nằm ở lng cc khe, suối) :
                        Rau ranh, ốc đ
                        Cơm c nậu nguồn.
            Ma l một nng sản quan trọng của Quảng Ngi. Đến ma thu hoạch, nng dn dựng chi đạp ma nấu đường, mi thơm ngọt lựng cả một vng qu thật quyến rũ :
                        Đi qua l ma thơm đường
                        Muốn v kết nghĩa cang thường với ai.
            Đến ma đường, người ta biếu xn nhau một tộ đường non, v một tộ đường non cũng tạo nn nỗi nhớ qu hương :
Chiều chiều lại nhớ chiều chiều,
Nhớ nồi cơm nguội, nhớ siu nước ch.
Nhớ hồi ln ngựa xuống xe,
Nhớ bt nước ch, nhớ tộ đường non.
            C những cu phản ảnh sinh hoạt hay tập qun địa phương :
Phng la xm Bầu,
Trống chầu Thi Phổ,
M gỗ Thuận Yn.
            Dn xm Bầu thuộc x Đức Thạch, quận Mộ Đức đ dng phng la lm hiệu lệnh để tập trung v cổ v dn chng địa phương đi vt knh mương sau ma lũ lụt. Dn Thi Phổ, thuộc x Đức Vinh (Mộ Đức) đ dng trống chầu để cổ v dn chng đắp đập, sửa đập vo ma nước lũ hay bo động mỗi khi con đập bị nước lũ xoang. Dn Thuận Yn thuộc x Đức Sơn (Mộ Đức) một x cận sơn, đ dng m gỗ để xua đuổi hm beo mỗi khi chng xuống lng bắt gia sc hay ph hoại ma mng.
            Hoặc c những cu phản ảnh một tập tục về sinh  hoạt thương mại địa phương :
Chợ phin ngy bảy, ngy hai
Khng đi th nhớ, đi hoi mỏi chn.
Nhớ ai như nhớ Nghĩa Hnh,
Nhớ phin Tam Bảo khng đnh khng đi !
            Chợ phin Tam Bảo nguyn l nơi bun bn, trao đổi hng ha giữa người Kinh v người Thượng thuộc cc quận Nghĩa Hnh, Minh Long, Ba Tơ v Sơn H. Đy c lẽ l phin chợ xuất hiện lu đời nhất tại Quảng Ngi v cn tồn tại mi cho đến sau ny. Ta khng r đch xc chợ xuất hiện lần đầu tin vo năm no, v nơi họp đầu tin l ở đu, nhưng đến đời vua Tự Đức (1848-1883) th chợ chnh thức tọa lạc tại Kim Thnh Hạ (Nghĩa Hnh) v chợ họp với ngy phin khng thay đổi : ngy mồng hai v ngy mồng bảy Am lịch mỗi thng.
            Lại c những cu phản ảnh một sự kiện lịch sử v được xem như những cu ca dao lịch sử, chẳng hạn như :
                        Tiếc cng Bnh Định xy thnh,
                        Để cho Quảng Ngi v ginh thủ khoa !
            Nguyn vo đời vua Tự Đức năm thứ 4 (1851), triều đnh cho lập trường thi Hương đầu tin tại Bnh Định dnh ring cho sĩ tử thuộc cc tỉnh từ Quảng Ngi vo Bnh Thuận. Ba khoa thi đầu tin sĩ tử Bnh Định ginh trọn chức thủ khoa, v thế tại Bnh Định xuất hiện cu ca dao :
                        Tiếc cng Quảng Ngi  đường xa,
                        Để cho Bnh Định thủ khoa ba lần.
            Để rửa mối hận khoa cử ny, sĩ tử Quảng Ngi đ dốc ch di mi kinh sử, v mấy khoa kế tiếp, sĩ tử Quảng Ngi đ ginh cả thủ khoa lẫn khoa. Vậy l, một cu ca dao khc đ xuất hiện để đp lại cu ca dao ni khch của mấy năm về trước :
                        Tiếc cng Bnh Định xy thnh,
                        Để cho Quảng Ngi v ginh thủ khoa !
            Sự xuất hiện của những cu ca dao kể trn d sao cũng l một động lực tốt thc đẩy sĩ tử hai tỉnh cố gắng học hnh để chiếm khi nguyn, mang vinh dự về cho tỉnh mnh.
            Hay như cu :
                        Bao giờ thiện m qua sng
Th thn Mỹ Lại mới khng cng hầu !
            Thn Mỹ Lại thuộc x Sơn Mỹ, quận Sơn Tịnh. Đy l qu hương của quan đại thần Trương Đăng Quế ( 1793-1865) trở về hưu tr, về sau c nhiều người thuộc dng họ Trương lm quan to trong triều đnh nh Nguyễn. Đy l cu ca dao mang hnh thức sấm truyền, c lẽ do một người no đ  thuộc dng họ Trương sng tc nhằm ni ln lng tự tn của dng họ mnh.
            Cũng c những cu ca dao hay tục ngữ phản ảnh ngn ngữ địa phương, chẳng hạn như :
Thuốc ngon chợ Huyện
Giấy quyến Sa Huỳnh,
Nẫu xa th mược nẫu,
Chớ đi đứa mnh đừng xa.
            Nẫu chỉ ngi thứ ba số nhiều, l những người ấy, l chng n, l họ hay bọn họ, một từ thường dng của dn chng vng qu xứ Quảng v Bnh Định.
            Hay như :
                        Rau ranh ốc đ,
                        Cơm c nậu nguồn.
            Nậu cũng l một từ thường được dng phổ biến ở vng qu xứ Quảng v Bnh Định :
                        Ai về nhắn với nậu nguồn,
                        Măng le gởi xuống, c chuồn gởi ln.
            Hoặc như :
Tay cầm ống chỉ xe lần
Nơi xa trng họ, nơi gần b con.
Giậm chn xuống đất ci bon,
Nay em ở vậy, chồng con đu n !
            N l một từ rặt Quảng Ngi.
            Hay như :
Qua cầu cầu yếu phải nương
Chầu ry bạn cũ thi thương mnh rồi.
Tai nghe bạn cũ c đi
Trong lng nng nảy như vi mới hầm.
Kề tai bạn cũ khc thầm,
Chầu ry quế đ phụ trầm trầm ơi !
Chầu ry tức l giờ đy, lc ny đy, ni về hiện tại. Đy cũng l một từ mang tnh đặc biệt của người dn Quảng Ngi.
            C những cu tục ngữ v ca dao nhắc đến tn của từng vng đồng thời ni ln phong cảnh, sản vật, tnh chất địal hay nhn văn của những địa phương đ.
            Ở Bnh Sơn c cu :
                        Tiếng đồn Đng Phước nhiều tre,
                        Tham Hội nhiều la, Chu Me nhiều tiền.
            Đng Phước v Tham Hội l hai ấp thuộc x Bnh Hong v Chu Me thuộc x Bnh Đức.
            Hay như cu :
                        Đi ngang qua mũi Sa Kỳ,
                        Ng ra c lao R xiết chi thảm sầu . . .
            Sa Kỳ l một cửa biển nhỏ thuộc x Bnh Đức, c lao R tức hải đảo L Sơn.
            Ở Sơn Tịnh, ta nghe những cu như :
                        Cch sng nn phải lụy đ,
                        Cch trung Ba G nn phải luy anh.
            Hay như cu :
Đưa anh về Quảng em lo,
Ao Vung l một, Ba G l hai.
King d trong buổi hm mai,
Đng trong ổ cướp, đng ngoi hang beo.
            Ao Vung v Ba G l 2 vng nằm trn đường thin l Bắc-Nam ,  Ao Vung nằm về mạn bắc qun Bnh Sơn, Ba G nằm giữa 2 quận Bnh Sơn v Sơn Tịnh. Vo thời xa xưa, đy l những vng cy cối rậm rạp, thường l nơi tr ẩn của bọn thảo khấu.
            Hay như cu :
Sớm mai em xuống Qun Cơm,
Thấy hn ni H
Chiều về Đồng C,
Nhn ngọn ni Trn.
Về nh than với chồng con,
Ra đi gan nt, dạ mn v đu ?
            Trong ca dao Quảng Ngi, người bnh dn xứ ny thch dng ci tn nm na ni H để thay cho ci tn văn vẻ ni Thin  Ấn :
Qua cha ni H
Thắp b nhang vng
Xin cho bạn cũ lai hon như xưa . . .
            Vo đến Tư Nghĩa, c những cu :
Tư Nghĩa cửa Đại l đy,
Gnh Ho, ni Quế đ xy nn cha.
Dưới thời bng sng nở đua,
Ng ln trn cha đ dựng, kiểng giăng
Ng qua bn xm Trng An
Ng xuống hn Sụp ct vng soi dương.
            Hay như :
Ai về Cổ Lũy xm Cu
Nhớ mua đi chiếu rước du về lng.
            Đy l một địa phương c nghề dệt chiếu truyền thống rất nổi tiếng từ xưa cho đến by giờ.
            Hay như cu :
                        La H Thạch Trận l đy
Bốn phương, tm hướng đ xy trận đồ
            Lại c cu :
Ba La đất tốt trồng hnh
Đ xinh con gi lại lnh con trai
Vạn Tượng những chng cng gai,
Con gi mốc thếch, con trai đen s !
            Ba La, Vạn Tượng l 2 ấp thuộc x Tư Bnh. C lẽ đy l phần cn lại của một bi ht đối đp nam nữ, v c gi trị hi hước cao nn cn được lưu truyền ring đến by giờ.
            Vo đến Mộ Đức, ta c những cu :
Đo no cao bằng đo Đồng Ngổ
Bộ no rộng bằng bộ An Ba
Thấy anh ăn ni thiệt th
Muốn v gầy dựng cửa nh cng anh !
Hay như cu :
Đồng no su bằng đồng Thi Phổ
Thổ n cao bằng thổ Ba Tơ
Em thương anh chn đợi mười chờ
Ma kia ln ngọn trổ cờ đ lu !
            (Ba Tơ l tn ngy xưa của An Ba, khng phải l quận Ba Tơ ngy nay)
            Hay như cu :
Khng đi sợ mất lng chồng
Ra đi th sợ cnh đồng Chu Me
            Hay như :
Củ lang mỏng vỏ đỏ da
Ai về Long Phụng theo ta m về.
Ai về Long Phụng th về,
Gần sng tắm mt, chợ kề một bn.
            Vo đến Đức Phổ, ta được nghe những cu như :
Anh về Mỹ chi lu
Để em m chiếc thuyền cu một mnh.
            Mỹ l tn một cửa biển thuộc x Phổ Xun.
Qu em c ni Xương Rồng
C cửa Mỹ , c sng Thủy Triều.
            Hay như cu :
Đo no cao bằng đo Sơn Cốc,
Dốc no ngược bằng dốc Mỹ Trang
Một tiếng em than hai hng lụy nhỏ,
Phụ mẫu gi rồi biết bỏ cho ai ?
            Hay như :
Đời no bnh đc c xương
Dy tơ hồng c l, nghĩa đ vng v tư
Cửa Tam Quan nước cạn by cừ
Biển Sa Huỳnh kh tắc em mới từ nghĩa anh !
            Tam Quan l tn một cửa biển thuộc miền bắc Bnh Định gần gip ranh với Quảng Ngi.
            Ở Nghĩa Hnh, ta c thể nghe những cu :
Đo no cao bằng đo Eo Gi
Cỏ no xanh bằng cỏ Hố Cua
Bao giờ cho đến gi ma,
Tro đo vượt suối dm đua bạn cng.
            Hay như :
Ng ln hn ni Chp Vung
Ng xuống cnh đồng la trĩu những bng
Ước g em chửa c chồng
Anh về thưa cha mẹ đem rượu hồng đn em.
            Hay như :
Bước xuống ghe nan
Cho sang Bến Thc
Vừa cho va khc
Ku: Bớ anh ơi !
By giờ duyn mn, tnh i
Để cho kẻ khc đứng ngồi với anh !
            C bi ca dao di kể ton địa danh của một vng rộng lớn dọc theo đường quốc lộ số 1 từ bắc quận Mộ Đức vo đến quận Đức Phổ :
Kể từ sng Vệ, chợ G
Ng v Thi Phổ thấy d Dứt Giy
Chợ Đồng Ct bun bn sum vầy
Ng v L Thổi thấy cy sm xa
T Sơn một đỗi xa xa
Ng v Qun Sạn bạn hng đ nghỉ ngơi
Chợ Huyện l chỗ ăn chơi
Ng v Qun Vịt l nơi hữu tnh
Tr Cu sao vắng bạn mnh
Hai hng chu lụy như bnh nước nghing !
            Lượng tục ngữ ca dao chuyn chở những nội dung kể trn được xem l t so với lượng ca dao tnh cảm kh phong ph v đa dạng.
            Phong cch gio dục trong gia đnh của cha ng ta ngy xưa rất nghim khắc. Yu cho roi cho vọt được xem l quan niệm chnh thống trong việc gio dục con em. Ong b, cha mẹ dng roi vọt để dạy dỗ, răn đe con chu. Thầy gio dng roi vọt để răn đe học tr. Khng ai phn nn, khng ai cho đy l một hnh vi ngược đi. C nhiều bậc trưởng thượng đi khi qu nặng tay trong việc răn đe. Dẫu vậy, con ci cũng vẫn một lng vng lời, thương yu v knh trong cha mẹ :
Mẹ cha l biển l trời,
                        Phận con đu dm ci lời mẹ cha.
            Con ci c dm can gin cũng chỉ l những li can gin nhẹ nhng với lng tn knh, thương yu nồng nn :
Mẹ ơi, đừng đnh con đau,
Để con bắt ốc, hi rau mẹ nhờ.
Mẹ ơi, đừng đnh con khờ,
Để con đan lờ thả c mẹ ăn !
            Ci nhn của người con đối với cha mẹ thật l mặn nồng, chn chất. Khng l những hứa hẹn cao xa, m chỉ l những hứa hẹn đơn giản để con bắt ốc, hi rau mẹ nhờ hay để con đan lờ thả c mẹ ăn. Hay như :
Đi lng ăn tri ch l,
Để com nui mẹ, mẹ gi yếu răng !
            Hnh ảnh người mẹ trong tm khảm người con lc no cũng l hnh ảnh cao qu của đức hy sinh v bờ bến :
Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa,
Miệng nhai cơm bng, lưỡi lừa c xương !
            Cha mẹ được xem l nơi nương tựa của con ci ngay cả khi người con  đ lập gia đnh :
C cha, c mẹ th hơn,
Khng cha, khng mẹ như đờn đứt dy !
            Thế nn con ci vẫn thường xuyn bảo nhau phải lun lun nghĩ đến cha mẹ như một nghĩa vụ thing ling :
Sớm mai gnh nước bờ ao
Dặn anh bun bn lm sao cũng về
Anh đừng tr chuyện say m,
Bỏ cha gi, mẹ yếu ba bốn bề cực em !
            Hoặc như :
Ăn chanh chp miệng chua chua,
Em đưa anh đến Chợ Cha xa xa.
Mảng lo cha yếu mẹ gi,
Đặt chn xuống đất con nhạn đ trở canh !
            Hoặc như :
Đo no cao bằng đo Sơn Cốc,
Dốc no ngược bằng dốc Mỹ Trang.
Một tiếng em than hai hng lụy nhỏ,
Phụ mẫu gi rồi biết bỏ cho ai ?
            Ngay trong tnh yu, họ đi hỏi người tnh phải biết knh nhường cha mẹ :
Em khng phải người tham đo phụ liễu,
Em khng phải người tham nhiễu phụ lương,
Em khng thương anh lắm ruộng nhiều vườn,
Thương v anh ăn ở knh nhường mẹ cha !
            V ơn cha nghĩa mẹ lc no cũng canh cnh bn lng :
Ơn cha, nghĩa mẹ tru tru,
Mưa mai lng sợ, nắng chiều dạ lo.
Ơn cha ni đất trời Ty,
Lai lng nghĩa mẹ nước đầy biển Đng !
Ơn cha trọng lắm ai ơi !
Nghĩa mẹ bằng trời, mang nặng đẻ đau !
            Lượng ca dao tnh cảm thật phong ph, đa dạng. . . Ngoi những tnh yu dnh cho qu hương, dnh cho cha mẹ, lượng ca dao ni về tnh cảm trai gi đ chiếm một phần lớn.
            Với bản chất nng dn thật th, chất phc, con trai con gi khi tỏ tnh cũng thật chất phc, thật th. Họ lun lun biểu lộ một thi độ hết sức trung thực ni gần ni xa chẳng qua ni thiệt !.
Trồng cy cũng muốn cy xanh,
G duyn với bạn biết c thnh phu th ?
 
Ng ln hn ni Chp Vung,
Ng xuống cnh đồng la trĩu những bng.
Ước g em chửa c chồng,
Anh về thưa cha mẹ đem rượu hồng đn em !
            Khng khch so, khng đẩy đưa, tnh tứ m bộc trực :
Trời mưa khng qun, khng nh,
Bờ tre bến Đục đi ta cng ngồi.
Chờ cho ro giọt mồ hi,
Cầm tay tỏ thiệt rằng Ti yu mnh !
            Nơi hẹn h của một cặp tnh nhn cũng thật đơn giản. Chỉ l một bờ trebn dng suối c bng mt để ngồi tnh tự, hoặc như : 
Anh nguyện cng em tại cầu Bến Vn,
Em nguyện cng anh tại qun Cy Da.
            Hẹn nhau ở nơi đầu cầu c bng mt. Hẹn nhau ở một qun nước bn đường dưới gốc một cy da để tự tnh, đơn giản thật đấy, nhưng cũng tnh tứ biết bao !
            Cầu Bến Vn ở An Tn thuộc tỉnh Quảng Tn, Cy Da thuộc quận Sơn Tịnh.
            Trong tnh yu, để tỏ tnh, người thiếu nữ cũng bộc trực thật th khng km :
Đo no cao bằng đo Đồng Ngổ,
Bộ no rộng bằng bộ An Ba.
Thấy anh ăn ni thiệt th,
Muốn v gầy dựng cửa nh cng anh !
            Nếu c những c gi lựa chọn người bạn tnh v ở biết knh nhường mẹ cha th ở đy ta lại thấy cc c đi hỏi một tiu chuẩn khc nữa : ăn ni thiệt th.
            Hay nữa như :
Anh về đo lỗ trồng cau
Cho em gim k giy trầu một bn.
Mai sau cau nọ lớn ln,
Trầu kia ra l đền ơn cho chng.
Cau ln chn lỗ, trầu mọc chn hng,
Cau bao nhiu lng thương chng by nhiu !
            C những c gi chỉ biết yu thầm, nhớ trộm, gặp người mnh thương m chẳng dm nhn thẳng m chỉ dm ng nghing con mắt :
Em gặp anh giữa bến đ đng,
Giữa đường quan lộ em khng dm cho.
Hai bn họ đứng lao xao,
Ng nghing con mắt như cho người thương !
            Trong buổi ban đầu của tnh yu, nng tỏ ra d dặt, e lệ th chng no c hơn g :
Anh thương em no ai biểu, ai by,
Thm thm dịu dịu mỗi ngy mỗi thương
Nước ma trong họ nấu lọc thnh đường,
Anh thương em anh biết, chớ thi thường biết đu ?!
            Khi đ vo cuộc yu rồi th tất cả cho người yu, biểu lộ một đức hy sinh cao cả chn chất :
Trời mưa ướt l trầu hương,
Ướt anh anh chịu, ướt người thương anh buồn.
* Trời mưa ướt l trầu vng,
Ướt em em chịu, ướt chng em thương
            Khi họ đ yu nhau rồi th khng c trở lực no, khng c kh khăn no c thể lay chuyển được họ :
Vi ng Tơ một chồng bnh trng,
Vi b Nguyệt một tn đường đinh.
Đi ta g nghĩa chung tnh,
Dẫu ăn cơm qun, ngủ đnh cũng ưng.
            Hay như :
Đi qua l ma thơm đường,
Muốn v kết nghĩa cang thường với ai.
Muốn cho trc nọ kề mai,
Ni cao cũng vượt, trung di cũng qua.
            Tnh yu c một ma lực kỳ lạ. Đ yu nhau rồi th khng c một thử thch no c thể ngăn cản được bước chn đi tới của người tnh :
Quế cng gi cng tốt,
Ma di đốt cng ngon,
Anh thương em đặng nghĩa vung trn,
Mấy sng cũng lội, mấy hn cũng leo.
            Đối với người con trai, chỉ cần nng chấp thuận tnh yu th với bất cứ gi no chng cũng phải tỏ ra xứng đng với tấm tnh của nng d c phải tốn bao nhiu cng sức :
Miễn cho mở miệng em ừ,
Anh chẳng từ lao khổ,
Dẫu ln non trc hổ,
Hay xuống biển n rồng,
Anh đy cũng chẳng tiếc cng,
Mong sao cho đặng tấm lng em thương !
            V khi đ đặng tấm lng em thương rồi, th khng c g c thể lay chuyển được tnh yu của chng d cho c bị thin hạ gim pha cch ny hay cch khc :
Qu g một nải chuối xanh,
Năm bảy người ginh cho mủ dnh tay !
- Mủ dnh tay anh chi đọt cỏ,
Đ thương nng rồi khng bỏ được đu.
             Người con trai thường tỏ ra cương quyết, đ yu nhau l đi đến cng để đạt cho được ước vọng. Tuy nhin, đi khi v hon cảnh ngho khổ cũng phải khiến cho chng như muốn chn bước :
Sng mai anh thức dậy,
Anh xch ci rựa quo,
Anh ln hn ni Quẹo,
Anh đốn cy củi cng queo,
Anh than với em cha mẹ anh ngho,
Đũa tre yếu ớt khng dm quo con mắm nhum !
            Thế nhưng, đối với người con gi, khi đ yu th chỉ c tnh yu l trn hết. Khng một trở lực no c thể ngăn cản được con tim chy bỏng yu đương của nng. Quả thật, đối với nng, tnh yu khng c sự so đo, tnh ton.. Bản chất của người dn qu chất phc l như vậy đ. C thể l m qung nhưng rất đỗi chung tnh :
Em thương anh trầu hết l lươn,
Cau hết nửa vườn cha mẹ no hay.
Dẫu m cha mẹ c hay,
Nhứt đnh, nh đy hai lẽ m thi.
Gươm vng để đ anh ơi,
Chết th chịu chết, la đi khng la !
            Dng trầu cau để đi khch chung tnh trầu hết l lươn . . . cau hết nửa vườn. Nng c ni ngoa lắm khng ? Khng ngoa đu ! Chỉ l một cch ni khoa đại. Ni cho qu đi để cho người ta thấy rằng chng v nng đ gặp nhau biết bao nhiu lần v đ bao nhiu lần thề non hẹn biển. V mối tnh đ khng thể no tan vỡ được bởi v nng đ quyết hy sinh cho tnh yu chết th chịu chết, la đi khng la !
            V đối với nng, chỉ c một người tnh duy nhất, đ một lần h hẹn l như nhất thủy chung :
Trăm năm tượng rch cn thờ,
Lỡ duyn chịu lỡ, quyết chờ đợi anh.
            Hay như :
Dẫu m đan giỏ tri sng,
Tri ln, tri xuống  em cũng khng bỏ chng !
Dẫu m tội bắt ln quan,
Tội em em chịu, tội chng em xin.
            Khi người con gi đ yu, nng tỏ ra c đức chịu đựng phi thường, cả về vật chất lẫn tinh thần :
Bởi v con heo nn phải đo khc chuối,
Bởi v con muỗi nn phải thả mn loan.
Bởi v chng nn thiếp phải chịu đn oan,
Phụ mẫu nh đay nghiến, miệng thế gian ch cười !
            Trong tnh yu, người con gi nhất nữa lại l người con gi của một vng qu hương ngho nn lc no cũng mang một tnh yu thủy chung như nhất. Khi họ đ yu l yu cho đến kỳ cng, khng ai được quyền nghi ngờ tnh yu của họ :
Con chim ch chiện,
Bay thấp liệng cao,
N ku lm sao lăng nhăng lu nhu.
Em thấy chng bận bịu,
Khng nỡ dứt tnh,
Phải chi em c thuốc hồi sinh,
Mổ gan trao lại kẻo tnh anh nghi !
            Hoặc như :
Chim khn ku tiếng rảnh rang,
Người khn ni tiếng dịu dng dễ nghe.
Bng trăng ng lộn bng tre,
Chng ơi đứng lại m nghe em thề.
Vườn đo, vườn lựu, vườn l,
Con ong v ht mật, con bướm x ra ngoi.
Chng về nghĩ lại m coi,
Tấm tnh em ở gương no soi cho bằng !
            Khi yu nhau, họ muốn c một tnh yu gắn b thủy chung :
Thuốc ngon chợ Huyện,
Giấy quyến Sa Huỳnh,
Nẫu xa mược nẫu,
Chớ đi đứa mnh đừng xa !
            Họ ao ước giữ mi được lời thề non hẹn biển :
Tay chm tay sao nỡ,
Ruột cắt ruột sao đnh.
Lời thề nước biếc, non xanh,
Ở sao cho trọn đạo sanh thnh mới nn !
            Họ thề nguyền khng bao giờ thay lng đổi dạ :
Con chim chch che n đứng h b chủ,
Con chim đội mũ n đứng đm củ ng Hương,
Đi ta mới ngộ tnh thương,
Dẫu ai đem nhiễu đổi lương cũng đừng !
            Yu nhau rồi phải xa nhau ! Xa nhau để m nhớ nhau. Nhớ da diết ! Nhớ đin cuồng ! Qun tất cả mọi sự trn đời để chỉ cn lại một đường l nhớ :
Cũng bởi v ai đm nằm khng ngủ,
Cũng bởi v ai mặt ủ, chn my hường !
Cũng bởi v ai dật dựa ngoi đường,
Cha mẹ la đnh, thi thường cười ch !
            Hay như :
                        Anh về Mỹ chi lu,
                        Để em m chiếc thuyền cu một mnh.
            Đối với người con gi, để lm vơi đi nỗi nhớ nhung chất ngất, nng chỉ cn biết khc khc cho vơi nỗi buồn tưởng nhớ :
Biết nhau chi cho thiếp thương, chng nhớ,
Hay chi hồi xưa thiếp chớ, chng đừng.
Điệu chung tnh thảm lắm chng i,
Về nh cơm dọn cn ngồi khoanh tay.
Khng ăn th cha đnh mẹ rầy,
An th nước mắt nhỏ đầy bt cơm !
            Hay như :
Anh về sao đặng m về,
Non nước lời thề bỏ lại cho ai.
Anh về h dễ về lun,
Bỏ khăn xo lại lệ tun em chi !
            Hay như :
Con chim tra trả, ai vay m trả?!
Ngọn gai sưng, ai vả m sưng ?!
Đy người dưng, đ cũng người dưng,
Cớ sao nước mắt rưng rưng nhỏ hoi !
Hai tay m vạt o di,
Chặm ln con mắt, chặm hoi khng kh.
            Nếu nng Kiều của Nguyễn Du v nhớ Kim Trọng nn đ v hoa nn phải đnh đường tm hoa, th nnng con gi chn qu của chng ta đ v nhớ m đi tm người yu. Nếu nng Kiều chỉ xăm xăm băng lối vườn khuya một mnh, th nng con gi chn qu của chng ta phải leo dốc, băng sng để đến với người yu v khi đ gặp người yu rồi, nng khng cn muốn xa người yu nữa :
Ra đi mẹ c dặn d :
Ruộng rộc th cấy, ruộng g th gieo.
Đường đi khuất nẻo quanh queo,
Khc leo ln dốc, khc tro xuống sng.
Khng đi bạn nhắc, bạn trng,
Đi rồi chu lụy lại khng muốn về.
            Nỗi nhớ nhung tha thiết đ nhiều khi khiến cho người yu đm ra ngờ vực :
An chanh nhớ tỏi ngi ngi,
Ngồi trong đm hẹ nhớ mi rau răm.
Hỡi người bạn cũ trăm năm,
Quay tơ c nhớ mối tằm ta xưa ?
            Hay như :
Dao vng rọc l trầu vng,
Mắt thiếp thiếp liếc, mắt chng chng lun.
Trai xun gặp gi cũng xun,
Như bng la trổ giữa chừng gặp mưa.
Anh thương em cha mẹ hay chưa,
Hay l thương đn, thương đưa ngoi đường ?
            Phải cch xa nhau l một nỗi đoạn trường. Ci hnh ảnh cầm dao cắt ruột đ ni ln nỗi nhớ nhung quặn thắt, nỗi nhớ nhung buốt nhi con tim. Nỗi đoạn trường xa cch đ đ lm đổ bao nhiu l nước mắt vơi đầy :
Xưa ry xa cch nghĩa nhau,
Cầm dao cắt ruột, ruột đau qu chng.
Lụy rơi khăn chặm khng ngừng,
Trch ai ngăn gi gi đừng rung cy.
V ai duyn nợ chừng ny,
Tay bưng, nước mắt chảy đầy chn cơm !
            Họ trch cứ nhưng biết trch cứ ai ? Kẻ no gy ra sự chia la ? Kẻ no gy nn điều ngăn cấm ? No ai biết được :
Qua cha ni H thắp b nhang vng,
Xin cho bạn cũ lai hon như xưa,
Trng trời chẳng thấy trời mưa,
Rồng đi lấy nước rồng chưa trở về.
Lựu tm đo, đo chẳng tm l,
Đi ln tm quế, quế về rừng xanh.
Trch ai treo ngọn, thắt ngnh,
Cho chng xa thiếp, cho anh xa nng !
            Nhớ nhung v đợi chờ l hai hnh thi của một tnh yu chung thủy. Đi khi nng phải đợi chờ trong c đơn, đợi chờ trong tuyệt vọng. Biết vậy nhưng nng vẫn đợi chờ :
Chờ anh đ mn sức chờ,
Chờ cho rau muống ln bờ trổ bng.
Chị em ai nấy c chồng,
Mnh em thủ tiết, thu đng chờ chng !
            Ngy xưa con gi đến tuổi cập kệ l tuổi c chồng chị em ai nấy c chồng !. Vậy m nng phải mnh em thủ tiết, thu đng chờ chng !. Oi, c thế mới thấy hết sự hy sinh v bờ bến của nng cho Tnh Yu !
             Đ yu nhau rồi, họ vẫn hoi lo sợ. Nhiều trở lực c thể ngăn cản tnh yu của họ, c thể lm cho họ phn la :
Hn đ đng rong v dng nước chảy,
Hn đ bạc đầu l bởi sương sa.
Anh thương anh khng dm ni ra,
Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời.
Em với anh cũng muốn kết đi,
Sợ vầng my bạc trn trời mau tan !
            Trong tnh yu, họ muốn người yu l của ring mnh :
Trăm năm ai chớ phụ ai,
Chỉ thu nn gấm, sắt mi nn kim.
Trn trời biết mấy thứ chim,
Đ loan với phụng đừng tm cha vi.
Trồng trc xin chớ xn chồi,
Thương anh th chớ đứng ngồi với ai !
            Yu nhau rồi th phải tiến đến hn nhn. Đ l ước vọng duy nhất của những kẻ yu nhau. V để tiến đến hn nhn, trong thực tế, họ đ phải vượt qua bao nhiu l trở lực v c những trở lực họ khng thể no vượt qua được, đ l lễ gio :
Tay cầm ống chỉ xe lần,
Nơi xa trng họ, nơi gần b con.
Giậm chn xuống đất ci bon,
Nay em ở vậy, chồng con đu n !
            Tuy biết mnh phải sống trong một tnh yu tuyệt vọng, người con gi vẫn một lng chung thủy nay em ở vậy, chồng con đu n !.
            Đ yu nhau ai cũng muốn tiến đến hn nhn. Khng tiến được đến hn nhn l một nỗi buồn phiền khn ngui :
Bn xa bo, bn kh bo ho,
Lựu xa đo, lựu ngả đo nghing !
Vng trn tay rớt xuống khng phiền,
Phiền v một nỗi nợ với duyn khng thnh !
            Hay như :
Sớm mai ra đứng sn sau,
Hai tay xụi xuống như tu chuối te.
Tiếc cng vun qun cy m,
M khng ra tri, chim he đậu ln !
Tiếc cng ln xuống, xuống ln,
Mn đng chết cỏ khng nn tự trời !
Tưởng rằng ko cột ở đời,
Ai hay cột ng, ko rời một phương !
            Đ yu nhau ai cũng muốn tiến đến hn nhn, v tiến đến hn nhn cng sớm cng tốt. Bởi lẽ, thế gian thường tnh vẫn hay ưa xoi mi đến những cuộc tnh của kẻ khc :
Anh c thương em th đừng c lun con mắt,
Đừng c quẹt ngn tay,
Người ta đng như hội, ng ngay m nhn.
Thuốc của anh anh ht,
Trầu của anh anh đừng mời.
Miệng thế gian họ đồn lắm anh ơi ,
Giả lơ lm lảng như hồi chưa quen !
            Vả lại, lời bnh phẩm của thế gian dễ gy đổ vỡ cho hn nhn của họ :
Hỏi vợ th cưới liền tay,
Chớ để lu ngy thin hạ gim pha !
            Để tiến đến hn nhn, người con gi đ khuyn người bạn tnh lm một cng việc v cng cần thiết theo đng lễ gio :
Anh thương em th trầu rượu đến nh,
Trước cha mẹ biết, sau b con hay !
            V trong hn nhn, đối với người dn qu, nhất nữa l người dn qu của một vng đất sỏi cy cằn họ khng đi hỏi những snh lễ cao sang như bạc vng, chu bu. Snh lễ của họ thật đơn giản :
Tiếng đồn chị Bốn c duyn,
Anh Bốn đi cưới một thin c mi.
Chẳng tin giở quả ra coi,
Mt non ở dưới, c mi ở trn !
Theo lễ gio xưa, cha mẹ c ton quyền quyết định về hn nhn cho con ci : cha mẹ đặt đu con ngồi đ. Do đ, c những cuộc hn nhn khng bắt đầu bằng tnh yu. Con ci hầu như hon ton ty thuộc vo quyết đinh của cha mẹ. Cc bậc cha mẹ lại tin tưởng hon ton vo sự mi giới của cc người lm mai dong. Thế nn, c nhiều cuộc hn nhn khng đem đến hạnh phc, kẻ trong cuộc chỉ biết đau đớn v hờn trch. Kẻ bị trch trước tin l người mai dong :
Con g trống ta ci lng cũng ta,
Bụi lang gim, bụi ma cũng gim.
Ong mai ngọt miệng em lầm,
By giờ nghĩ lại giận thầm ng mai !
            Tuy nhin cũng c những kẻ yu nhau thực sự nhưng v ng mai vụng về nn họ khng được gần nhau :
Xấu tre uốn chẳng nn cần,
Xấu mai nn chẳng được gần với em !
            Nếu c những cuộc hn nhn sun sẻ, ngay cả giu sang cũng khng mng :
Chim xanh ăn tri ổi tu,
Xứng đi mẹ gả, ham giu lm chi !
th cũng c nhiều cuộc hn nhn khng trọn vẹn. Sự chia la vĩnh viễn tạo nn những đau đớn khn cng. Tuy nhin, ở đy ta vẫn thấy người phụ nữ tỏ ra chịu đựng :
Chng xa, thiếp cch tội đch g rầu,
Thc như L Vọng t xuống lầu non tin.
Ngửa tay em trao một đồng tiền,
Phận sao chịu vậy, đừng phiền m hư  !
            Phận sao chịu vậy đ chỉ l một quan niệm về duyn số nhằm an ủi những kẻ bị thất bại trong tnh yu :
Chiều chiều ra đứng ng sau,
Sng su nước chảy ruột đau từng hồi !
Tội tnh thiếp lắm chng i !
Trầu ăn khng đỏ v vi quệt gi.
Đm nằm tủi phận trch ra,
Trch v duyn số nn xa nghĩa chng !
Bấy lu tưởng lấp suối vng,
Suối vng khng lấp, lấp đng nghĩa nhn !
            C những cuộc tnh duyn phn la khng phải v trở lực bn ngoi  m chnh v trở lực bn trong của hai kẻ yu nhau.
            Dứt tnh l một điều chua xt, đắng cay, bởi v khi yu nhau họ đ trt thề thốt nặng lời lời nguyền nước mắt chảy thnh sng !. Nhưng trong tnh yu lc no cũng mang tnh ch kỷ. Em yu anh, em chỉ yu mnh anh. V ngược lại, anh l của em, khng cn l của ai khc. Nếu c một ai khc nữa, th chắc chắn l khng c chuyện thương bao đồng :
Anh nguyện cng em tại cầu Bến Vn,
Em nguyện cng anh tại qun Cy Da,
Em biểu anh về c vợ,
Đy em ra c chồng.
Li nguyền nước mắt chảy thnh sng,
Dứt nghĩa đi thm tội, thương bao đồng th kh thương !
C những cuộc tnh khng đưa đến hn nhn. Cả hai pha nam v nữ đều tỏ ra một thi độ v cng đứng đắn. Bởi lẽ, c thể họ đ hiểu nhau,  đ hiểu r nguyn nhn no khiến cho họ khng nn vợ nn chồng ! D khng lấy được nhau, họ vẫn để lại cho nhau những cảm tnh tốt đẹp : C gi sắp sửa về nh chồng đ mời người yu cũ :
Anh quen em từ thuở đn b,
Bẻ cy gp l tại g bn sng.
Ngy mai em sắp c chồng,
Mời anh uống chn rượu hồng mừng em !
            Đng l kỷ niệm của một cặp tnh nhn miền thn d v lời mời của c gi mới chn thật lm sao Mời anh uống chn rượu hồng mừng em !.
            Hoặc v một l do bất khả khng no đ nng phải dứt tnh, nhưng đối với người xưa, nng vẫn khng thể no qun được. Tnh khng trọn vẹn nhưng nghĩa vẫn cn :
Chim sẩy lồng cn trng trở lại,
Cm ơn ci lồng, trả ngi người nui !
Em c chồng rồi khng lẽ đi xui,
Gh v thăm bạn cho ngui tấm lng !
            C những cuộc tnh duyn xui cho mt mi, d cuộc sống c cơ cực trăm chiều, nhưng thuận vợ, thuận chồng, đời sống hn nhn vẫn trn đầy hạnh phc :
Củ lang Đồng Ngổ,
Đỗ phụng Đồng Dinh,
Chng bn, thiếp mt đổ chung một gi !
            Nếu c những người phụ nữ trọn đời chung thủy gươm vng để đ anh ơi, chết th chịu chết la đi khng la !, th cũng c một số phụ nữ d rất t cũng đ c lần nhẹ dạ nghe theo lời đường mật của những g đn ng kho bung lời ong bướm. Thế nhưng rồi, sớm muộn g người đn b cũng tỉnh ngộ m bung lời trch cứ :
Hai tay em bưng hộp thuốc, khay trầu
Miệng mời ch li ăn trầu với tui
By giờ thuyền chạy, ghe lui,
Trai anh lui về vợ cũ, gi em li về chồng xưa.
Chớ anh đừng ngọt miệng đi đưa,
Cầm duyn em lại buổi chợ trưa em phải ngồi.
            Bị lừa dối l một điều cay đắng. Bị phụ tnh lại bội phần cay đắng hơn. Bởi v bị phụ tnh l khng cn lối thot. Kẻ phụ tnh cn c hướng đi, kẻ bị phụ tnh đnh chới với.
            Trong tnh yu, người con gi thường đặt hết niềm tin vo người con trai. Tất cả cho chng, v chng. Tất cả cho người thương :
Bn ny con sng em bắc ci cầu năm mười tấm vn,
Bn kia sng em lập ci qun năm bảy tầng thương.
Ci qun năm bảy tầng thương
L để người thương bun bn.
Ci cầu năm mười tấm vn,
L để người thương em đi . . .`
            Thế m rồi phải đnh :
Trch sao anh bạc nghĩa, v ngh,
By giờ c đi bạn khng ni tiếng g với em !
            C lẽ khi mới yu nhau họ đ nặng lời thề thốt :
Cất bước ln non tm hn đ trắng,
Trch con chim phượng hong sao vắng tiếng ku !
Trời mưa lu hn đ nọ đng ru,
Đứa no ở bạc, con dế ku thấu trời !
            Vậy m rồi đ c kẻ ở bạc. Con dế c ku thấu trời hay chăng no ai biết được. Chỉ biết rằng kẻ bị phụ tnh chỉ biết khc thầm :
Qua cầu cầu yếu phải nương,
Chầu ry bạn cũ thi thương mnh rồi.
Tai nghe bạn cũ c đi,
Trong lng nng nảy như vi mới hầm !
Kề tai bạn cũ khc thầm,
Chầu ry quế đ phụ trầm, trầm ơi !
            Hay như :
Bước xuống ghe nan cho sang Bến Thc,
Vừa cho vừa khc, ku bớ anh ơi !
By giờ duyn mn, tnh i,
Để cho kẻ khc đứng ngồi với anh !
            Nếu c những phụ nữ khi bị phụ tnh chỉ biết khc thầm, th cũng c những c con gi c thừa can đảm, dm đn đường người cũ để m chất vấn :
Con chim ch chiện
N liệng trn cao
N ku lm sao
Tằng lăng tu lịu
Em cn lịu địu
Khng nỡ dứt tnh
Chờ khi thanh vắng một mnh,
Đn anh em hỏi : Phụ tnh tại ai ?!
            Khi yu, gnười con gi lun tin tưởng vo lng chung thủy  của người mnh yu. Nng tin vo mối tnh xứng đi vừa lứa, nhưng nng đu c ngờ :
Đấy lạ th đy cũng lạ,
Anh ku em dạ thin hạ đều khen !
Tưởng rằng đ nhm đy nhen,
Hai bn họp lại như đn mới xinh .
Ai ngờ anh lại phỉnh mnh,
Qua cầu rt vn để mnh bơ vơ !
            Tội nghiệp cho người con gi bị tnh phụ biết bao nhiu ! Tin vo chng, ngỡ rằng tnh yu l chung thủy, ngỡ rằng bạn vng thủy chung, c ngờ đu :
Đ lu khng gặp bạn vng,
Nay gặp bạn vng lng cng thm tủi.
Nghĩ đến n tnh gi thổi my bay.
Kể từ ngy xa cch đến nay,
Lng em ngơ ngẩn đắng cay mun phần.
Cn g m đợi, m trng,
Cn g qua lại n cần anh ơi !
Anh c vợ rồi như đũa c đi,
Để em lơ lửng mồ ci một mnh !
            Nng bị phụ tnh như một kẻ khng hồn minh em lơ lửng. V tnh yu đ chết cũng coi như người tnh đ chết mồ ci một mnh. Lm một kẻ mồ ci của tnh yu, i ! chua xt biết bao nhiu !
            Bị phụ tnh đ l một điều chua xt. Bị phụ tnh rồi m cn bị người tnh v cả thn quyến của người tnh bung lời bnh phẩm th chao i, cn chua xt no hơn :
Bạn phỉnh ta, ta đợi ta chờ,
Lnh đnh vườn hạnh, dật dờ vườn l.
Một than em cn m ăn, m ngủ,
Hai than em chưa thức đủ năm canh,
Ba than em khng biết tấm rch, tấm lnh,
Em gởi lời về trước mẹ, sau anh,
C thương em th dạy bảo, đừng ni hnh họ ch !
            Mang chung đặc tnh hi hước của nền văn chương Việt Nam, người dn Quảng Ngi cũng c đầu c hi hước kh cao.
            Dn ta xưa thường tin rằng chuyện vợ chồng l do duyn số ; duyn số lại do ng Tơ, b Nguyệt xe cho. Vậy m ở đy, dưới ci nhn của một chng trai độc thn, c lẽ l một chng trai con nh ngho, ng Tơ b Nguyệt đ trở thnh những nhn vật mang nhn tnh bnh thường, bị đem ra hi tội :
Bắt ng Tơ đnh sơ vi chục,
Bắt b Nguyệt nếm mấy mươi ho.
Người ta năm bảy vợ theo,
Cn ti đơn chiếc như mo cụt đui !
            Trong hn nhn thường đi hỏi phải c snh lễ. Đy l lễ vật của họ nh trai đem đến họ nh gi để xin c gi về lm du nh mnh. Đối với nh giu, snh lễ thường c vng vng, xuyến bạc. Đối với nh ngho, ch t cũng phải c mm trầu, buồng cau. Để đả ph tục thch cưới, trong một cu ht đối đp, ta thấy biểu lộ tnh hi hước của người dn qu xứ Quảng :
- Anh về thắt rế kim cang,
Bn đi đũa bếp cưới nng cn dư !
- Anh về bn ruộng Cy Da,
Bn cặp tru gi chẳng cưới đặng em !
            V đy nữa, c thể cũng l phần cn lại của một bi h đối đp no đ của người dn Ba La, Vạn Tượng :
Ba La đất tốt trồng hnh,
Đ xinh con gi, lại lnh con trai !
Vạn Tượng những chng cng gai,
Con gi mốc thch, con trai đen s !
            Họ cũng c những cch so snh, v von đặc sệt tnh chất nng dn :
* Gi T Sơn đầu trơn như mỡ,
Gạo tr tr nứt nở như ươi
* Anh ni với em
Như ru chm xuống đ,
Như rựa chm xuống đất,
Như mật rt vo tai.
By giờ anh đ nghe ai,
Bỏ em giữa chốn non Đoi, khổ chưa !
            Hay như :
                        . . . Trai xun gặp gi cũng xun
                        Như bng la trổ nửa chừng gặp mưa !
            Đi khi họ cũng thch lối chơi chữ một đặc tnh của ngn ngữ Việt Nam :
                        Gi Thanh Khiết chuyn nghề cải gi,
                        Trai Sung Tch chuyn nghề kn du.
            Thanh Khiết thuộc x Tư Nguyn (Tư Nghĩa). Dn ở đy xưa lm nghề trồng cc loại rau cải v lm gi. Sung Tch thuộc x Sơn Hội (Sơn Tịnh). Dn Sung Tch xưa lm nghề trồng du nui tằm, lấy tơ kn dệt lụa. Cải gi vừa c nghĩa l cy cải, rau gi, vừa c nghĩa l lấy chồng lần nữa. Kn du vừa c nghĩa l con kn, cy du vừa c nghĩa l kn chọn c du !
            V đi khi họ dng những từ thật lắt lo như trong bi :
Sng mai anh thức dậy,
Anh xch ci rựa quo,
Anh ln hn ni Quẹo,
Anh đốn cy củi cng queo,
Anh than vi em cha mẹ anh ngho,
Đũa tre yếu ớt khng dm quo con mắm nhum !
            Quo, quẹo, queo, quo ! Quả l những vần thơ lắt lo ti tnh !
            Cũng như tục ngữ ca dao của cả nước, tục ngữ ca dao miền ni An sng Tr đ được lưu truyền trong dn gian bằng nhiều hnh thức khc nhau.
            Tục ngữ thường đi liền với ngn ngữ hng ngy nn dễ lưu truyền v c khả năng truyền đi xa v nhanh. Trong lc đ ca dao thường được lưu truyền dưới hnh thức ht h. Mỗi địa phương lại c một số hnh thức ht h khc nhau, giọng điệu khc nhau nn sự lưu truyền của ca dao c phần hạn chế hơn.
            Vậy th, ca dao của miền ni An sng Tr cũng đ được lưu truyền dưới hnh thức ht ru, cc điệu h trn sng nước như h giật ch, h b trạo của ngư dn cc vng ven biển, cc điệu h cho đ như h mi nhất, h mi nh, h ba l . . . qua cc điệu h ở vng nng thn như h đi cấy, h gi gạo, h tt nước, h đẩy che ma, h đạp xe nước, h hụi . . . C lẽ vo một thời xa xưa, cc điệu h kể trn đều c những phn biệt r rệt, nhưng cng về sau, do hon cảnh lao động c thay đổi, hnh thức sinh hoạt về ht h chịu một phần ảnh hưởng của sinh hoạt văn nghệ đ thị, nn cc điệu h trn đy đ dần dần thay đổi, ảnh hưởng hỗ tương v về sau chng ta chỉ cn lại vi điệu h như ht hố, ht ba , ht bi chi v điệu ht ru cố hữu của người dn Quảng Ngi.
            Trong những đm cấy, tt nước, hay gi gao, bửa cau, ch đường trong những đm trăng người ta thường chia phe để ht. C thể cả hai phe đều l nữ như trong cc đm thợ cấy, hoặc một bn nam, một bn nữ như trong cc đm gi gao, tt nước . . .
Mở lời cho gi, cho trăng
Cho qua ni Cha, cho băng sng Tr.
Mở lời cho chị em ta,
Bn hữu đn b, bn tả đn ng.
Mở lời cho gi nữ cng,
Cho trai trung hiếu giữa đm đng hội ny . . .
            Ht hố quả đ c một sức quyến rũ kỳ lạ đối với người dn qu xứ Quảng, v chnh điều ny cũng đ ni ln đời sống tnh cảm dồi do nhưng chn chất của người dn Quảng Ngi :
Tai nghe tiếng hố vọng đồng,
Ai c con cũng bỏ, ai c chồng cũng vong !
            Hay như :
Em đang so đũa dọn cơm,
Tai nghe ht hố đầu hm trn ny.
Ra đi cha đnh, mẹ rầy,
Khng đi bạn ở trn ny bạn trng.
Ra đi lội suối, băng sng,
Tới đy mến bạn lng khng muốn về !
            Những lơ ht ru, những điệu h sng nước, giọng ht hố thiết tha của nng dn xứ Quảng như mi mi cn m vang trong tm tưởng mọi người, chuyn chở, bảo tồn v lưu truyền  bao nhiu lời ca dao đậm đ  sắc thi qu hương, chan chứa tnh người.  V những lời ca dao đ sẽ cn vang vọng mi mi trong tm khảm những người con xứ Quảng đang lưu lạc khắp bốn phương trời nhưng lc no cũng hướng về Qu Mẹ : Ni Ấn Sng Tr.
 
                                                                                                ĐO ĐỨC NHUẬN

 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15