Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
  Dị bản Thng Xi Rền
H Phương Hoi

Lịch sử nam tiến của dn tộc ta cho ta thấy tại vng định cư mới, dn nhập cư d cố vẫn giữ gia sản văn ha nguyn gốc nhưng lần lần cũng đ hi ha với phong tục tập qun, ngn ngữ, giọng ni của bản địa m tạo thnh một nếp sống mới. Ca Dao cũng theo họ v rồi từ từ đổi thay
theo sự suy tư hợp với phong tục v ngn ngữ mới.

Bi Ca Dao Một Thng Xi Rền

Mẹ em tham thng xi rền (dền)
Tham con lợn bo, tham tiền Cảnh Hưng.
Em đ bảo mẹ rằng đừng
Mẹ hấm (lườm) mẹ hứ (ngut) mẹ bưng ngay (xi) vo
By giờ chồng thấp vợ cao
Như đi đũa lệch so sao cho bằng (vừa).

(e-cadao.com Cu số 3975 )

Đ biến dạng như Dị bản Khnh Ha (Quả Xi Rền):

Hai tay bưng quả xi rền
Cha ham con heo trắng, mẹ ham tiền cảnh Hưng
Buổi xưa kia thưa thiệt xin đừng
Cha mẹ p uổng biểu ưng kẻo gi (cho rồi)
By giờ nghiệp bo oan gia
N đnh trong nh, n đnh ra sn
Mồ cha tm kiếp nợ trần
Đi bn trầu ho m bưng (mua) con về
(e-cadao.com Cu số 39047 )

Xi

Theo Từ điển bch khoa ton thư th XI l mn ăn bằng gạo nếp ngm nước, đồ chn bằng hơi nước, lm cho hạt gạo dẻo dnh. L lương thực chnh của hầu khắp cc cư dn nng nghiệp trồng la thời sơ khai ở Đng Nam . Về sau, cơm tẻ mới trở thnh lương thực chnh ở nhiều dn tộc v la tẻ dễ trồng hơn v cho năng suất cao. Hiện nay, ở một số cư dn vng ni (như Ty Bắc, dọc Trường Sơn - Ty Nguyn) vẫn tồn tại tập qun dng Xi trong bữa ăn hng ngy. Xi thường được đồ lẫn với lạc, đỗ đen, đỗ xanh (để lm Xi xo, Xi hoa cau, Xi v), gấc, dừa, ng, sắn...; ở miền ni cn c Xi nếp cẩm (loại c mu tm) thường ăn với mật ong. Ở Nam Bộ c Xi nướng (Xi trắng, gi l chuối tươi nướng trn than hồng). Ở nhiều dn tộc, Xi l thức ăn ngon dng để đi khch. Xi cn l lễ vật quan trọng dng để dng cng tổ tin v thần linh.

Rền
Dẻo đều: Xi rền; Bnh chưng rền.
Lin tiếp từng hồi: Sấm rền; Đi chơi rền. Chẵn rền, lẻ rền. Chẵn liền hoặc lẻ liền mấy vn xc đĩa.

Bi ca dao Quả Xi Rền đ thay đổi hầu như ton diện d rằng vẫn giữ được kết cấu v nghĩa nguyn thủy của bi Thng Xi Rền Cha mẹ muốn cho con mnh được hạnh phc trong đời sống hn nhn dựa trn căn bản vật chất, tiền ti
Mẹ em tham thng xi rền (dền) (Nguyn bản)
Hai tay bưng quả xi rền (Dị bản Khnh Ha)

Bi nguyn gốc người con gi kết n ngay rằng người mẹ tham thng xi rền v:
Tham con lợn bo, tham tiền Cảnh Hưng. (Nguyn bản)

Nhưng dị bản th nhẹ nhng hơn, v khi thấy sự kiện xảy ra:
Hai tay bưng quả xi rền. (Dị bản Khnh Ha)

D nhẹ nhng nhưng khi đi vo điểm chnh th sự trch mc cha mẹ lm lỡ duyn mnh cũng gay gắt như nhau, c thể cn nặng nề hơn v đ ko người cha vo trận:
Cha ham con heo trắng, mẹ ham tiền cảnh Hưng (Dị bản Khnh Ha)

Ở bản gốc: Người con gi than d đ cương quyết bảo "mẹ đừng nhận qu lễ của người ta":
Em đ bảo mẹ rằng đừng (Nguyn bản)

Người mẹ thấy con gi mnh ương ngạnh, b đ nổi giận, bất chấp kiến của con:
Mẹ hấm (lườm) mẹ hứ (ngut) mẹ bưng ngay (xi) vo (Nguyn bản)

Trong khi dị bản Khnh Ha th nng năn nỉ cha mẹ xin đừng nhận mm lễ:
Buổi xưa kia thưa thiệt xin đừng (Dị bản Khnh Ha)

v cha mẹ khng mắng mỏ m chỉ khuyn ngọt:
Cha mẹ p uổng biểu ưng kẻo gi (cho rồi)

Ở bản gốc cho ta thấy rằng sau khi về nh chồng người con gi mới chưng hửng l đức ng chồng của mnh thuộc loại người thiếu thước khng cn xứng với tầm vc của nng.
By giờ chồng thấp vợ cao
Như đi đũa lệch so sao cho bằng (vừa)
(Nguyn bản)

Ở dị bản Khnh Ha hon cảnh của người vợ do sự sắp đặt của cha mẹ đ trở thnh qu tồi tệ, nng phải chịu bao đn hằn v anh chồng th lỗ cọc cằn.
By giờ nghiệp bo oan gia
N đnh trong nh, n đnh ra sn (Dị bản Khnh Ha)

Nng rơi vo hon cảnh đau thương nhưng khng biết lm sao để thot khỏi cho nn đ thốt ln những lời cay đắng:
Mồ cha tm kiếp nợ trần
Đi bn trầu ho m bưng (mua) con về (Dị bản Khnh Ha)

Trong thời phong kiến việc quyết định việc chung thn cho trai hay gi đều do bậc phụ huynh quyết định v tuyển chọn. Phận con ci chỉ biết ci đầu vng theo. Ngoi hai bi Thng Xi Rền v Quả Xi Rền trn, kho tng ca dao c rất nhiều bi tả duyn phận o le trắc trở của người đn b:

Con chim bị n,
Con c bị cu,
Anh với em hợp tm đầu,
Hai bn cha mẹ l sầu đi ta
Đi ta như la đng đng
Đẹp duyn nhưng chẳng đẹp lng mẹ cha
Đi ta như chỉ xe ba
Cha mẹ xe t, đi ta xe nhiều

Dĩa nghing mi mực
Bt chực đề thơ,
Phụ mẫu ơi nghĩ lại cho con nhờ,
Khoan khoan hạ bt, kẻo hư tờ giấy thơm.

Trch lng cha mẹ vụng toan,
Bng bp chẳng bn để tn ai mua


Sở dĩ đi trai gi yu nhau, thề nguyền sống với nhau cho đến đầu bạc răng long m phải chịu cảnh chia la cũng chỉ v Đạo Hiếu: Con ci khng thể tự quyết định cho duyn phận của mnh:

Phụ mẫu sơ sinh để cho phụ mẫu định
Em nỡ no tri lịnh mẹ cha
Phụ mẫu ti gi đầu bạc như hạt đậu nhnh dưa
Ơn ti chưa đền, nghĩa ti chưa trả
Anh bảo ti giục ngựa, bung cương sao đnh

Anh thương em cn sợ nỗi mẹ cha
Thuở nay o mặc kh qua khỏi đầu

Đạo mẹ cha mất đ kh kiếm
Nghĩa can thường chẳng hiếm chi nơi!


D tnh đ nặng nhưng cu hỏi liệu mẹ cha c bằng lng hay khng? vẫn đ nặng trong tm tư của đi lứa:

Tu Nam Vang chạy ngang sng Hậu
Tu Vĩnh Thuận hay đậu Tam Bnh
Đi ta nặng nghĩa nặng tnh
Biết cha với mẹ hay chuyện chng mnh ra sao?
Để mong rằng cha mẹ thương tưởng m tc thnh cho!!!


Dm ln trời đang mưa, đang chuyển
Dm xuống biển bn đy lở, bn kia bồi.
Đi ta thương lỡ nhau rồi
Chng than, thiếp thở, phụ mẫu ngồi sao yn


Chữ mn đăng hộ đối l điều quan tm lớn lao giữa bậc cha mẹ cho nn ngoi việc xt đến chọn một c du hay chng rể xứng hợp, đủ điều kiện vật chất bảo đảm được hạnh phc v sự thịnh vượng cho gia đnh mới của con mnh hay khng, sui gia cũng khng km phần quan trọng. Nhiều trường hợp, mọi sự đều tốt đẹp duy chỉ ng sui hoặc b sui c cht bất ha no đ th chuyện hợp duyn của đi trẻ cũng bất thnh, trong văn chương Ty u cũng c truyện Romo and Juliette:

Cy đa trốc gốc, thợ mộc đương cưa
Anh với em bề ngang cũng xứng, bề đứng cũng vừa
Bởi tại cha với mẹ kn lừa sui gia.

Hai đứa mnh ha, phụ mẫu khng ha,
Tỉ như nước lạnh, pha tr sao ra?


V:

Nh giu ngồi mt bt vng
Nng tham chốn ấy anh sang lm g.
Xưa kia ni ni thề thề
C tr chui ống lọt về giếng khơi
Mới hay lấy vợ trn đời
Chẳng tại trời, tại khng tiền nằm khng.
D em nn vợ nn chồng
Con bế con bồng nghĩ lại duyn xưa
Trời c my m chẳng c mưa
Sao em lại nỡ đong đưa với tnh?
Mới hay duyn nợ ba sinh
Nh giu cướp cả ci tnh đi ta
Anh chẳng trch mẹ trch cha
Trch đời chnh lệch ha ra thế ny!


Trai gi khi đến tuổi yu nhau d thnh hay khng, ngoi trng nhờ vo người mai mối, trn phương diện tm linh, ca dao thường nhấn mạnh đến một yếu tố đậm nt đ l ng Tơ, B Nguyệt.

Theo điển tch: ng Tơ, cn gọi l Nguyệt Lo/B Nguyệt: ng lo tc v ru bạc phơ ngồi dưới bng trăng, tức vị thần xe duyn cho những cặp trai gi no c căn tiền định, người ta gọi l ng Tơ hay B Nguyệt.

Do sự tch ng Vi Cố trong lc đi ngoạn cảnh vo một đm trăng, thấy c ng lo tc bạc phơ ngồi dưới bng trăng, trước một ta cổ miếu bn đường, tay ng lo cầm một quyển sổ v mớ chỉ hồng. Thấy lạ, Vi Cố hỏi th ng lo ni :" Ta đy l Nguyệt Lo, cuốn hn thư ny dng để ghi tn những đi trai gi phải lấy nhau v những sợi chỉ hồng ny dng để cột họ lại thnh đi vợ chồng". Ni xong, Nguyệt Lo cho Vi Cố xem, bn trong cuốn sổ c ghi chp rất nhiều tn tuổi của những đi trai gi, m họ sẽ được nn duyn chồng vợ với nhau.

Sẵn dịp, Vi Cố nhờ Nguyệt Lo xem gim căn duyn của mnh, th Nguyệt Lo cho Vi Cố biết rằng, người vợ tương lai của Vi Cố sẽ l đứa con gi của mụ ăn my trước chợ. Tin vo lời của vị tin tri, nn Vi Cố sợ bị nhục, bn lấy dao ra chợ chm vo đầu đứa con gi của mụ ăn my, lm mu chảy đầm đa, rồi sau đ Vi Cố trốn đi mất.
Sau ny Vi Cố lấy đứa con gi của một vị quan lm vợ. Khi tnh cờ thấy trn đầu của người vợ mnh c vết thẹo lớn, hỏi ra mới biết nng đng l đứa con gi của mụ ăn my trước chợ đ bị chnh Vi Cố chm vo đầu, v bị bỏ rơi, nn đ được một vị quan mang về nui nấng cho đến ngy khn lớn.

Người xưa tin rằng: chuyện duyn nợ l do Trời định, nn khi những cặp uyn ương đ trt thề nguyền yu thương nhau, nhưng lại khng được thnh vợ thnh chồng, l bởi Nguyệt Lo khng chịu xe duyn cho:

Căn duyn ai đ ph rồi
ng Tơ ng buộc ng Trời biểu khng
Phải gặp ng Tơ hỏi sơ cho biết
Gặp b Nguyệt gạn thiệt cho rnh
V đu hoa nọ la cnh
Nợ duyn sớm hết cho đnh dạ con
* C bản khc: Căn duyn ai ph cho rồi

Bắc thang ln đến tận (ln hỏi) Trời
Bắt ng Nguyệt Lo đnh mười cẳng tay
Đnh rồi lại tri vo cy
Hỏi ng Nguyệt lo: đu dy tơ hồng ?
No dy xe bắc xe đng
No dy xe vợ, xe chồng người ta
ng vụng xe ti lấy phải vợ gi
Ti th đốt cửa, đốt nh ng đi

Bắt ng tơ đnh sơ vi chục,
Bắt b nguyệt nếm mấy mươi ho,
Người ta năm bảy vợ theo
Cn ti đơn chiếc như mo cụt đui!


Ngoi cc sự kiện nu trn, để bảo đảm cho hạnh phc tương lai của con mnh cc cụ thường xem trọng Bi ton, v v bi ton cũng lm lỡ duyn bao cặp tnh yu nhau thắm thiết:

Cọp m vật mấy ng thầy địa
Voi m giy mấy lo coi ngy
Trớ tru họ kho đặt by,
Đi ta thương nhau thiệt, lẽ no trời khng định đi.


Nhiều cặp bất chấp những dị biệt, kh khăn trắc trở quyết cng nhau đi hết đoạn đường đời với nhau.

C lưỡi tru dầm trong nước mắm
Qua với nng duyn thắm mấy trăng
Cha mẹ tuy chẳng bằng lng
Nợ duyn đ gắn, chữ đồng quanh năm


Bằng khng th:

Xin người hiếu tử gắng khuyn
Kịp thời nui nấng cho tuyền đạo con
Kẻo khi sng cạn đ mn
Thơ ngm nga đọc c cn thấy chi


Hoặc:

Bước xuống ruộng su, sầu đầy tấc dạ
Tay m b mạ, nước mắt hai hng
Ai lm trễ chuyến đ ngang
Cho sng cạn nước, đi đng biệt ly


H Phương Hoi (10-2009)

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15