Home Tm Ca Dao Diễn Đn Tm Dn Ca Phổ Nhạc Tm Cu Đố Tm Chợ Qu Gp Ton Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cch Sử Dụng
Dẫn Giải
Diu Dụng
 
Ẩm Thực
Cảm Nghĩ
Chợ Qu
Cội Nguồn
Cổ Tch
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngn Ngữ
Nhn Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Qun
Qu Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dn Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
  Ni Ngự Bnh V Sng An Cựu

Khi ni đến Huế, người ta thường nhớ đến cu ca dao:

Ni Ngự Bnh trước trn sau mo
Sng An Cựu nắng đục mưa trong

Bi ca dao ny ni ln nt đặc th của 2 địa danh: Ni Ngự Bnh v Sng An Cựu. Sau đy l 2 bi giải thch nghĩa của n.

 Ni Ngự Bnh

Ni Ngự Bnh đứng trơ vơ về pha ty nam, cch kinh thnh Huế khoảng 3 km (2 miles) l ngọn ni hnh thang, cao 105 m (315 ft), đỉnh bằng phẳng. Tn cũ của Ni Ngự l Bằng Sơn.

Cng với sng Hương ni Ngự Bnh, người ta quen gọi Huế l xứ sở của Sng Hương - Ni Ngự.

Sch Đại Nam Nhất Thống Ch của Quốc Sử Qun Triều Nguyễn viết Pha Đng bắc Hương Thuỷ, nổi vọt ln ở qung đất bằng như hnh bức bnh phong lm lớp n thứ nhất trước kinh thnh Huế, tục gọi l ni Bằng, đời Gia Long đặt cho tn hiện nay (Ngự Bnh), đỉnh ni bằng phẳng, khắp nơi trồng thng"

Ni Ngự Bnh cao 105m, dng cn đối, uy nghi. Hai bn Bằng Sơn c hai ngọn ni nhỏ chầu vo gọi l Tả Bật Sơn v Hữu Bật Sơn. Vương triều Nguyễn được thnh lập, quyết định xy dựng kinh thnh Huế, thấy Bằng Sơn như một bức bnh phong n ngữ trước mặt, Gia Long chấp nhận đồ n của cc thầy địa l: chọn ni ny lm tiền n của hệ thống phng thnh đồ sộ, kin cố v đổi tn cho ngọn ni ny l Ngự Bnh.


Một nhnh của sng Hương chảy về H Trung, H Trữ c tn l Sng An Cựu hay Lợi Nng

 

Cầu Trng Tiền bắc qua Sng Hương

Để c thể hiểu thấu đo về Sng An Cựu, xin trch bi khảo luận của Bc Sĩ Hồ Đắc Duy


hph

 


Sng An Cựu



Hồ Đắc Duy

Ở thnh phố Huế c 4 con sng: sng Hương, sng Như , sng Bạch Yến v sng Gia Hội.

Ngoi sng Hương v Gia Hội chảy qua thnh phố, cn lại l cc sng chảy quanh vng ngoại . Tất cả đều l chi lưu của sng Hương, mỗi con sng c một dng dấp khc nhau về hnh thể, chiều di v đặc tnh kinh tế cũng như gắn liền với lịch sử pht triển của vng đất Thừa Thin Huế từ khi cc cha Nguyễn hng cứ ở phương Nam.
Sng An Cựu l con sng đo, nhưng lại l con sng di nhất với chiều ngang kh khim tốn chỉ xấp xỉ 1/15 so với sng Hương.
Sau khi ln ngi hong đế, vua Gia Long bắt đầu cho xy dựng kinh thnh v lập ra kế hoạch pht triển vng phụ cận Huế, biến vng đất ny trở thnh trung tm quyền lực chnh trị của vương triều mới.
Sau khi quan st địa l hnh thể v thăm d dn nh vua quyết định cho đo sng Lợi Nng.

Sng Lợi Nng nằm bờ nam l thủy lộ nối sng Hương với đầm H Trung l một đầm nằm trong hệ thống đầm ph Tam Giang Cầu Hai, thng thương với biển đng bằng hai cửa Thuận An v Tư Hiền.



Cửa sng An Cựu bắt đầu bn bờ nam sng Hương ngay điểm cuối cng của mũi pha đng của cồn D Vin ở tọa độ 1627'33.67" vĩ Bắc 10734'33.82" kinh Đng sng được khơi trn một lng một con suối cũ, chảy theo hướng bắc nam, bờ pha ty của sng chảy dọc theo dưới chn của g Dương Xun, Bến Ngự, Phủ Cam, Kho Rn đến vng An Cựu th chảy thẳng vo đồng bằng cng ngy cng cch xa vng ni Ngự Bnh Thin Thai, Ngũ Phong chảy chừng 17 dặm th đến hnh cung Thần Ph chảy thm 28 dặm nữa qua hnh cung Thuận Trực rồi đổ vo ph H Trung ở tọa độ 1621 vĩ Bắc 10745' kinh Đng. .



Sng An Cựu c một hệ thống mạng lưới nhận nước kh lớn từ cc khe suối của vng đồi ni nằm bờ pha ty của sng như vng g Dương Xun, Phủ Cam, Ngự Bnh Thin Thai, Ngũ Phong, Thần Ph, Ph Bi ko di cho đến, H Trung, H Trử.

Hệ thống nhận nước ny cch đy 60-70 chục năm cn thấy r bời cc khe suối lộ thin khi chng đổ vo sng An Cựu, hiện nay bị che khuất, bị san lấp, bị đ thị ha, bị cải tạo nhất l ở cc vng Nam Giao, Bến Ngự, Phủ Cam đ bị biến dạng hon ton, dấu tch cn lại của hệ thống ny l cống nằm bn cạnh nh số 156B đường Phan Chu Trinh. Hệ thống ny l cơ chế để giải thch cu ca :

Ni Ngự Bnh trước trn sau mo
Sng An Cựu nắng đục mưa trong....

Với cu ca ny, cch đy gần mười năm khi cng trnh lm đập trn nguồn Tả Ngạn của sng Hương hay đường Trường Sơn đ lm cho nước sng Hương dục ngầu trong một vi năm, sau khi cng trnh hon thnh, cc vng đất đ được rửa sạch nước sng lại trong như cũ, cũng thế hiện nay sắc nước của sng An Cựu khng cn đng như cc thập nin 50-60 của thế kỷ trước nữa, thay vo đ l lũ lụt, ngập ng.

Sng An Cựu di 45 dặm di hơn sng Hương 10 dặm, hnh sng được khắc tượng vo Chương Đỉnh. Thời Gia Long sng mang tn An Cựu đến khi vua Minh Mạng ln ngi được 2 năm th đổi tn l sng Lợi Nng.
Khm Định Đai Nam Hội Điển Sự Lệ, trang 200 quyển 212 cho biết năm Gia Long thứ 13 vua ra lệnh vt sng An Cựu tứ bờ nam sng Hương đến cửa sng L X di 1217 trượng 7 thước. Đến năm 1833 vua Minh Mạng ban sắc cho tiếp tục vt sng Lợi Nng từ địa phận cc x Thần Ph, L X, Lương X gồm 17 đoạn với tổng số chiều di l 447 trượng, mặt sng rộng 1 trượng 5 thước, dy sng rộng 1 trượng 3 thước 2 tấc.
Dọc theo hai bn bờ sng cho trồng tre để giữ đất trnh sạt lở bờ khi lũ lụt, suốt chiều di 45 dặm của sng An Cựu cc vua triều Nguyn đặt 2 hnh cung l hnh cung Thần Ph v hnh cung Thuận Trực. Hnh cung l nơi nh vua nghỉ chn trong cc chuyến thăm viếng dn tnh.

Lc khời đầu khi đo sng chỉ v mục đch lợi nng, biến hng ngn vạn mẫu đất vng rừng hoang đầm lầy ngập mặn thuộc khu vực đầm H Trung, đầm Thanh Lam, đầm Mỹ , An Truyền, T Đ trở thnh đồng ruộng ph nhiu, khi kinh tế nng nghiệp pht triển th ko theo sự pht triển cc cụm dn cư rải rc dọc theo 2 bn bờ sng như chợ Bến Ngự, chợ An Cựu thủy lộ duy nhất v quan trọng số một đi từ kinh thnh về pha nam l con sng An Cưu, từ đầm H Trung - Đ Bạc - Cầu Hai thuyền c thể ra biển đng bằng cửa biển Tư Hiền c thể theo đường bộ qua Hải Vn Quan.

Sng An Cựu trở nn con đường thủy huyết mạch của trung tm quyền lực cjnh trịcủa vương triều nh Nguyễn ở Huế.

Vo thập kỷ 50 của thế kỷ trước vẫn cn những chuyến đ dọc từ lng H Trung H Trử , từ Lương Điền - Nong Ph Bi từ Thần Ph Giạ L về Huế. Những con đ dọc mang đầy ắp cy tri, la khoai, đặc sản tm c của vng đầm ph Cầu Hai Bạch M. Giọng h đối đp từ những con đ dọc ny vang ln giữa đm khuya nhất cc đm trăng rằm trn sng An Cựu nghe thật lạ lng, quyến rũ đến liu trai, phải l những cư dn sống 2 bn bờ sng hay những hnh khch xui đm mới cảm nhận ci đẹp v ngần ấy, tiếng h trn sng An Cựu m đềm v ấm cng hơn trn sng Hương v sng Hương qu rộng nn tiếng h khng bay xa, khng ngn vang như trn sng vĩ Dạ, Như , An Cựu.

Thật may mắn cho người viết v đ c một thời thơ ấu sống bn ging sng An Cựu thập nin 40 50 của thế kỷ trước

By giờ hnh như người ta lng qun ci thủy lộ một thời huy hong trong qu khứ.

Nay tnh trạng nhiễm ngy cng trầm trọng, nước sng khng cn xanh ngọt như xưa m n c mu đen v mi hi, nhất l chung quanh khu vực chợ Bến Ngự, An Cựu v một đm bo hoa du đang pht triển rất nhanh trước măt cung An Định, mặt sng dy đặc rc v cc chất thải thm ch cả xc sc vật chết.

Nước thải của những hộ dn sống quanh bờ sng v từ chợ Bến Ngự, AnCựu đều được đổ xuống giong sng ny m khng qua xử l.
Ging chảy đang bị thu hẹp dần, do mực nuớc xuống thấp nn đất ở lng sng trồi ln rải rc từ cầu Nam Giao xuống cung An Định, trn cc bi bồi ny cỏ dại mọc rất nhanh. Bo hoa du bm vo lm cản trở ging chảy khiến cho việc lưu thng giảm đi rất nhiều hậu quả lm khả năng tự lm sạch cũng bị mất đi.

Một số cư dn đ ra pht cỏ, đắp k, giy đất bồi để trồng rau muống, mn, khoai...

V kể từ khi hệ thống điều tiết nước ở Cống Ph Cam (Cửa Khu) được xy dựng vo năm 1978, tại vị tr đầu sng An Cựu th tnh trạng nhiễm ny cng nhiều hơn v nước khng được rửa sạch từ nguồn nước sng Hương, người phụ trch điều tiết, quản l mi trường vệ sinh chưa thức được hết trch nhiệm nn

Cc cy cầu bắc ngang qua sng An Cựu như cầu Ga cch cửa sng khoảng 500m, cầu Nam Giao, cầu Bến Ngự, cầu Phủ Cam Ph Ca ) cầu Kho Rn, cầu An Cựu, những cy cầu ny được xy dựng từ thế kỳ trước ch c thể xử dụng trong một vi năm nữa m thi.

V hiện nay người ta bắc thm 3 chiếc cầu chưa đặt tn, cy cầu cuối cng ở khu vực Thần Ph gần nơi m vua Minh Mạng đ cho xy dựng một hnh cung gần 2 thế kỷ trước.

Muốn mang đến một mn qu cho những ai yu Huế v cho một người mun năm cũ đ sống bn bờ sng An Cựu của một thời vng son thuở trước

Hồ Đắc Duy


V sao Sng An Cựu nắng đục mưa trong

Chắc hẳn những ai đ sống ở Huế đều khng thể khng biết đến hai cu ca dao :

Ni Ngự Bnh trước trn sau mo
Sng An Cựu nắng đục mưa trong


Thế nhưng đ c mấy ai đ từng đặt cu hỏi V sao sng An cựu lại nắng đục mưa trong ? Con sng gắn liền với những địa danh quen thuộc : Bến Ngự, Phủ Cam, An cựu đ từng đi vo thi ca, m nhạc v n cũng mang trong mnh một truyền thuyết v cng th vị.



Sng An cựu ngy xưa ( đoạn ny c tn l Phủ Cam)

Sng An Cựu l chi lưu của sng Hương, chảy qua pha Nam Thnh phố Huế, sng cn c tn l Lợi Nng. Đy l một con sng đo, được đo vo năm Gia Long 13. Vua Gia Long cho đo khơi thng sng Hương với sng Đại Giang nhập vo ph H Trung, gp phần thau chua rửa mặn cho cnh đồng Hương Thuỷ, v vậy mới c tn l Lợi nng. Ngoi ra, sng An Cựu cn c tn khc l sng Phủ Cam hay sng Thanh Thuỷ. Năm 1836, sng Lợi Nng đ được khắc vo Chương đỉnh trong Cửu đỉnh đặt trong Hong Thnh.

Ở đoạn đầu của sng c Bến Ngự để thuyền rồng của nh vua cập bến mỗi khi đi tế trời ở Đn Nam Giao. Pha hạ lưu c cc hnh cung Thần Ph, Thuận Trực để vua tạm nghỉ trong những lần về chơi ở ph H Trung hoặc về rừng Đng Lm săn bắn.

Theo truyền thuyết th đầu thế kỷ 19, khi sơn h x tắc đ thống nhất, cng với việc kiến thiết xy dựng kinh đ, củng cố triều chnh, pht triển kinh tế, vua Gia Long đ sắc cho Bộ Cng đo sng An Cựu theo ước nguyện của dn trong vng. Lc đ dng sng được khơi thng từ vũng eo dưới mũi cồn Gi Vin. Nhưng do khơi dng đng vo nơi hang động của một con thuồng luồng khổng lồ nhiều năm ẩn dật dưới lng sng Hương lm cho hang động của n bị lộ ra, do vậy m mỗi khi trời nắng, thời tiết nng khng chịu được n trở nn dữ tợn, vẫy vng, khuấy đảo ph sa, lm đục ngầu cả dng nước nguồn, chnh v vậy m sng An Cựu trở nn đục vo những ngy nắng. Cn những ngy ma thu, tiết trời mt mẻ, thuồng luồng nằm im trong hang động, dng sng khng bị khuấy đảo, nước sng An Cựu trở nn trong vắt như mặt nước Hương Giang.





Sng An Cựu với bờ k hai bờ sng

Trn thực tế, th dng sng ny l dng sng đo nhận nước từ sng Hương trong xanh chảy về Ph H trung v ra biển nn ngay cả những ngy mưa nước vẫn t khi đục v khng c nước nguồn trn ni chảy về. Tri lại, ma nắng hạn, nước sng cạn, c khi cạn gần đến đy sng v lại c mu vng đục của lớp ph sa dưới đy. Ngoi ra cn c một cch giải thch khc nữa, ti khng biết c chnh xc khng những đến by giờ ci kiến thức ny vẫn ti vẫn khng bao giờ qun. Đ l vo năm ti học học lớp 9, thầy Việt Anh ( trường Nguyễn Tri Phương - Huế) dạy chng ti mn ho học đ đưa ra một cch giải thch khc hẳn v rất chi l ho học : sở dĩ sng An Cựu nắng đục mưa trong l do dưới lng sng chứa một hm lượng lớn nguyn tố sắt, vo ma nắng sng cạn nước, nhiệt độ ln cao do đ xảy ra phản ứng khử tạo ra oxit sắt kết tủa c mu nu đỏ, chnh hm lượng oxit sắt ny lơ lửng trong dng nước đ lm cho nước sng c mu đục ngầu. Đến khi trời lạnh lớp oxit sắt ny lắng xuống nn dng sng lại trong xanh. Một lời giải thch th vị m cho đến by giờ ti vẫn khng qun cả cu ca dao lẫn bi học của Thầy. Cch l giải ny mặc d chưa được kiểm chứng nhưng c một chi tiết lin quan đến n, đ l một trong những cy cầu bắc qua dng sng ny c tn l cầu Kho rn (nối liền đường Trần Ph v đường L Thường Kiệt). Phải chăng theo cch gọi tn cy cầu như vậy th nơi đy xưa kia đ c một Kho rn hoặc một l rn lớn hoạt động, như vậy liệu c phải vng đất ở đy c sắt hoặc giả sắt từ l rn ny m tri xuống lng sng?
Cho đến by giờ th dng sng An Cựu, khng chỉ nắng đục m mưa nước vẫn đục. Đất đai từ cc cống rnh hng năm vẫn đổ xuống dng sng. Người ta vẫn ln lt đổ rc, đổ x bần xy dựng xuống dng sng lm cho dng sng đo vốn đ khng su by giờ ngy lại cng cạn dần. C những đoạn sng vo ma nắng hạn mặt nước chỉ cn xm xấp đy sng.



Lực lượng thanh nin v dn phng vớt bo trn sng An cựu

Chnh quyền thnh phố cũng đ tốn khng biết bao nhiu tiền để nạo vt dng sng, dọn rc, xy k chống xi lở v vnh đai hai bn bờ, tạo cảnh quang cho dng sng, vậy m chnh những bờ k v lề sng ấy lại trở thnh những qun ăn, qun bia, qun giải kht di động v c ai chắc rằng rc từ đ lại khng được xả xuống dng sng? Nếu mỗi một người dn khng tự thức trong việc bảo vệ mi trường, cứ đ ấy, viễn cảnh của một dng sng đen chẳng mấy chốc sẽ trở thnh cận cảnh! V, hng chục tỷ của Nh nước đ v đang đổ ra để chỉnh trang đi bờ sng An Cựu sẽ khng cn mấy nghĩa. "Sng An Cựu, nắng đục, mưa trong" cu ca dao xưa đ đi vo tm thức của người dn xứ Huế chẳng lẽ by giờ chỉ l huyền thoại ?


Cung An Định - một cng trnh di tch lịch sử nằm ngay st bờ sng An Cựu

Nguồn: myblog.yahoo.com/ngvliem/




 

 

Sưu Tầm Ti Liệu v Web Design

  H Phương Hoi

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hong Vn

Sưu tầm Nhạc Dn Ca

Julia Nguyễn
Xin vui lng lin lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những g lin quan đến trang web nầy
Copyright 2003 Trang Ca Dao v Tục Ngữ
Last modified: 04/28/15