Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 

Lối chơi chữ trong đối và thơ
Trích từ http://nguoivienxu.vietnamnet.vn/chuyentiengmede/2004/03/54108/

Ngôn ngữ là cái vốn sẵn có ở mỗi người nhưng làm sao sử dụng ngôn ngữ đó đạt hiệu quả cao nhất th́ phải “gia công” rất nhiều, thành một lối chơi nghệ thuật gọi là chơi chữ.

Trong dân gian, lối nói chữ “dân dă” dễ hiểu hơn và cũng có nhiều lối chơi bất ngờ, đầy thú vị. Đây là một cách chơi chữ đồng âm:

Bà già ra chợ Cầu Đông
Xem một quẻ bói lấy chồng lợi ( chăng?
Thấy bói gieo quẻ nói rằng:
Lợi (2) th́ có lợi (3) nhưng răng chẳng c̣n

Trẻ chăn trâu

Chỉ khi nhận ra ư nghĩa của các chữ (từ) đồng âm nhưng khác nghĩa, người nghe mới bật cười, vui tếu, nên không nỡ giận. Chữ lợi ( và lợi (2) giống nhau v́ đều chỉ cái lợi ích, cái thu được, c̣n lợi (3) chỉ phần thịt bao quanh răng. Người già răng rụng sạch chỉ c̣n trơ lợi, móm mém đến vậy mà c̣n đ̣i lấy chồng!

Với lối chơi chữ dân gian xưa kiểu này, ta cũng gặp những từ đồng âm tương tự:

Cóc chết bỏ nhái mồ côi,
Chẫu ngồi chẫu khóc: chàng ơi là chàng!
Ễnh ương đánh lệnh đă vang,
Tiền đâu mà trả cho làng, ngoé ơi!

Chữ “chàng ơi!” là tiếng khóc của cô Chẫu đối với chàng Cóc, thế nhưng ở đây chỉ nói tới con chẫu chàng trong bộ 5 con vật: cóc, nhái, chẫu chàng, ễnh ương, ngoé.

Chị Xuân đi chợ mùa hè
Mua cá thu về, chợ hăy c̣n đông.

Một câu thơ đủ cả 4 mùa, nhưng mùa xuân lại là tên cô gái: Xuân. Cá thu và chợ c̣n đông là những đồng âm khác nghĩa của từ mùa thu và mùa đông, người sáng tác đă khéo vận dụng tài t́nh.

Câu thơ sau cũng có có hiện tượng đồng âm rất đắt:

Anh Hươu đi chợ Đồng Nai
Bước qua bến Nghé, ngồi nhai thịt ḅ

Đủ tên 4 con vật lớn: hươu, nai, nghé, ḅ. Hai địa danh được lấp ra phần sau (thành tố sau của một từ gồm hai thành tố) đồng âm với tên hai con vật nai và nghé. Kiểu đồng âm vẫn được vận dụng trong ca dao mới với cách thức trang trọng như:

Sầu riêng ai khéo đặt tên,
Ai sầu không biết, riêng em không sầu!

Thời Pháp thuộc để mỉa mai thói học đ̣i, các nhà Nho đă có nhiều cách dùng từ ngữ “nửa ta, nửa Tây” như bài thơ nói về “bồi Tây, me Tây”:

Ông đồ

Lạnh lùng một mảnh sơ – mi (chemise)
Li – ve (L’hiver: mùa đông) trằn trọc lơ – li (le lit :cái giường) một ḿnh
Loăng – tanh (Lointain: xa xôi) ai có thấu t́nh
E – me (Aimer: yêu thương) đến nỗi thân h́nh biềng pan! (Bien pâle: rất xanh xao)

Nói lái hiện đại cũng là một kiểu chơi chữ tiếp nối lối chơi chữ xưa kia. Thí dụ:

-Hiện đại chỉ tổ hại điện
-Đấu tranh rồi biết tránh đâu
-Đầu tiên là tiền đâu…

Vua Tự Đức với lối làm thơ xuôi ngược thêm bớt cũng là một cách hay trong  văn hóa Việt

TRÔNG CHỒNG

Vua Tư.ĐDức

Gương tà nguyệt xế đă ngoài song.
Heó hắt trông ai quá rất trông.
Thương bấy thiết tha ḷng héo liễụ
Nhớ thay vàng vơ, má phai hồng.
Vương sầu xiết kể chi nguôi bắc.
Ư tủi thêm buồn vả chạnh đông.
Chàng hỡi biết chăng ai bội bực.
Loan hàng viết thảo tả t́nh chung.

Đọc ngược từ dưới lên trên

Chung t́nh tả thảo viết hàng loan.
Bực bo6.i chăng ai biết hỡi chàng.
Đông chạnh vả buồn thêm tủi ư
Bắc nguôi chi kể xiết sầu vương.
Hồng phai má vơ vàng thay nhớ.
Liễu héo ḷng tha thiết bấy thương.
Trông rất quá ai trông héo hắt.
Song ngoài đă xế nguyệt tà gương.

Bớ hai chữ cuối đọc từ tr^n xuống.

Gương tà nguyệt xế đă.
Héo hắt trông ai quá.
Thương bấy thiết tha ḷng.
Nhớ thay vàng vơ má.
Vương sầu xiết kể chị
Ư tủi thêm buồn vả.
Chàng hỡi biết chăng aị
Loan hàng viết thảo tả.

Bỏ hai chữ đầu đọc từ trên xuống

Nguyệt xế đă ngoài song.
Trông ai quá rất trông.
Thiết tha ḷng héo liễụ
Vàng vơ, má phai hồng.
Xiết kể chi nguôi bắc.
Thêm buồn vả chạnh ḷng.
Biết chăng ai bội bực.
Viết thảo tả t́nh chung.

BỎ BỚT HAI CHỮ ĐẦU, ĐỌC TỪ DƯỚI LÊN

Tả thảo viết hàng loan.
Chăng ai biết hỡi chàng.
Vả buồn thêm tủi ư.
Chi kể xiết sầu vương.
Má vơ vàng thay nhớ.
Ḷng tha thiết bấy thương.
Quá ai trông héo hắt.
Đă xế nguyệt tà gương.

BỎ HAI CHỮ CUỐI, ĐỌC TỪ DƯỚI LÊN

Chung t́nh tả thảo viết.
Bực bội chẳng ai biết.
Đông chạnh vả buồn thêm.
Bắc nguôi chi kể xiết.
Hồng phai má vơ vàng.
Liễu héo ḷng tha thiết.
Trông quá rất ai trông.
Song ngoài đă xế nguyệt.

 

(Trích “Đố tục giảng thanh và giai thoại chữ nghĩa”)

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/17/15