Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
   

Kính dâng lên Thầy và Tổ Tiên với ḷng thành cảm tạ.

  

Đạo Trời qua Mèo Chuột.

  

Mèo với Chuột là hai con vật mà những ai sống ở nhà quê, không ai mà không biết. Tôi nói ở nhà quê là v́ Việt tộc có nền văn hóa nông nghiệp, nên lúa, gạo, đậu, bắp, khoai là “ngũ cốc” chất chứa tứ tung, ở ngoài sân, ngoài đồng, ngoài vựa, trong kho, trong bếp, nên là những chỗ thường có chuột.  C̣n ở thành phố, th́ ít thấy chuột hơn, v́ thực phẩm được cất giấu kỹ trong nhà, trong thùng, trong tủ đồ ăn, lại c̣n đặt bẫy (chuột), rồi người ta lại nuôi mèo nữa, nên thành thử chuột khó sống.

Nhưng nói tới hai chữ “mèo chuột” là có người cũng liên tưởng ngay tới chuyện “trai gái”, “mèo mỡ”, v́ từ xưa, ông bà ḿnh cũng đă diễn tả sự thu hút lẫn nhau giữa nam nữ qua câu tục ngữ mà mọi người đều nghe và biết, đó là: “Như mèo thấy mỡ ”. Đó là luật tự nhiên của Trời Đất, như Âm với Dương mà Kinh Dịch c̣n gọi là Lưỡng Nhất Tính là Song Trùng Lưỡng Hợp, và đó cũng là nền tảng của ĐẠO Việt.

Nhưng làm sao chuyện “Mèo Chuột” như “mèo mỡ” lại là chuyện của Triết với Đạo được ?!

Thưa, v́ Triết là triệt, là nghĩa thấu triệt, tận cùng của mọi sự, mọi vật, tức cũng là nghĩa của sự vô h́nh qua cái hữu h́nh. Nhưng v́ chuyện “Mèo Chuột” hiểu theo cách b́nh dân trong đời sống hằng ngày, th́ cũng là chuyện yêu đương t́nh nghĩa, như ca dao ḿnh cũng có câu: “Một đêm là nghĩa, một ngày là duyên”. Mà hễ đă có một chút T́nh với Nghĩa và nếu BIẾT sống với Tâm Linh th́ đó là cũng là ĐẠO. V́ vậy, nhân đọc lại bài “Những Dấu Chỉ của Thi Ca Triết Việt”, tác giả Đông Lan đă đề cập đến bài ca đồng dao “Chú Mèo Chú Chuột”, để diễn giải ư nghĩa Triết dưới lăng kính Việt Nho, nên tôi cũng xin phép được mạo muội đóng góp thêm vài tư tưởng trong đường hướng đó. Và tôi xin trích lại đây những câu ca trong bài đó, để bạn nào chưa biết, có thể v́ sinh ra và lớn lên ở hải ngoại, nhưng chắc chắn là ba mẹ của bạn không thể nào, không biết :

Chú mèo trèo lên cây cao

Hỏi thăm chú chuột đi đâu vắng nhà ?

Chú chuột đi chợ đường xa

Mua mắm mua muối giỗ cha chú mèo (!)”

 

1/ Chú Mèo và Chú Chuột

Chữ “chú” ở đây phải hiểu với nghĩa “Tương Đồng”, tuy Mèo với Chuột khác nhau và đối nghịch với nhau từ h́nh hài đến bản chất, lẫn bản tính, như Trời với Đất, như Âm với Dương, như Tiên với Rồng, nhưng lại giống nhau, v́ là HAI con vật sống cùng với nhau trong một lănh Thổ. H́nh ảnh đó nói lên ư nghĩa Lưỡng Nhất Tính với Song Trùng Lưỡng Hợp mà bạn đă biết, với ư nghĩa trong câu ca dao sau đây :

Bầu ơi thương lấy cùng,

Tuy rằng khác giống, nhưng chung một giàn”

Mèo” là con vật mà ai cũng biết và đó là một trong bảy con vật mà người Việt ḿnh nuôi và được coi như là gần gũi với người như : trâu(1), mèo(2), ngựa(3), dê(4), gà(5), chó(6), heo(7).

Và bảy con vật này cũng là biểu tượng trong bộ Giáp 12 con, nhưng lại bắt đầu bằng con Chuột, đó là : Tí, Sửu, Dần, Mẹo, Th́n, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi, mà mấy ông lăo nhà ḿnh thường nói theo xưa là “thập nhị địa Chi”. Nhưng tại sao trong 12 con Giáp lại bắt đầu bằng Tí (Chuột), mà không là con Mèo, hay con ǵ khác ? Có khi nào bạn đặt câu hỏi như vậy chưa ? Như vậy chắc là phải có ẩn chứa một ư nghĩa ǵ đây ? Nhưng là ư nghĩa ǵ bạn có biết không?

Thưa là ư nghĩa “” (teo), nghĩa là c̣n ở trong  trứng (tí) nước, là ư nghĩa khởi đầu của sự sống của vạn vật mà trong đó có con người. Cho nên Chuột tức , là ư nghĩa Con Người ở giai đoạn “CÓ” với ư nghĩa hiện hữu với h́nh thể (bào thai), nhưng cũng là ư nghĩa tiên khởi, ưu tiên, dẫn đầu, với Thiên Chức làm NGƯỜI, để Con Người làm Chủ, không phải là Chủ của thế giới vạn vật hay thợ thuyền tôi tớ, mà là Chủ của chính ḿnh, và gọi là NHÂN CHỦ, v́ là CHỦ, ḿnh mới có thể là VUA với ư nghĩa NHÂN Hoàng, như THIÊN Hoàng và ĐỊA Hoàng.

(Tôi xin mở ngoặc ở đây để nói cho ai chưa biết hay c̣n tưởng lầm về nguồn gốc của Can (Chi), tức thập thiên can, với Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quư. Cái CAN CHI này là CỦA Việt tộc, v́ nó phát xuất từ DỊCH, tức từ nhân sinh quan của Tổ Tiên với nền tảng THÁI CỰC (Nhất Thể), LƯỠNG NGHI (Trời Đất), TAM TÀI (Thiên-Địa-Nhân), TỨ TƯỢNG (Thái Âm-Thái Dương, Thiếu Âm-Thiếu Dương, với Bốn Mùa, Bốn Hướng) với NGŨ HÀNH (Kim, Mộc, Thuỷ, Hỏa, Thổ), chớ không phải là của Tàu, v́ Tàu với văn hóa du mục, nghĩa là tối ngày lo cỡi ngựa chạy rông, để săn bắn, để đi xâm chiếm, cướp đoạt, hăm hiếp bằng vũ lực, để hưởng thụ vật chất, th́ c̣n thời giờ và đầu óc ở đâu mà suy tư, mà thăng tiến ?! Ở đây tôi không muốn dẫn chứng dông dài, v́ đă có người làm cái việc này, tôi chỉ muốn nhắc sơ lại với bạn ở đây sự khác biệt căn bản về ngôn ngữ giữa Tàu và Ta, là Tàu không có tiếng đôi như : núi non, chợ búa, làng mạc,… hay vui vẻ, khéo léo, phập phồng, v.v… Cho nên phong tục là cách sống hay thói quen (nói) hằng ngày của Việt tộc, là sự áp dụng của văn hóa nông nghiệp, với huyền thoại Phục Hi, Nữ Oa, Thần Nông, mà cũng là Tam Tài, đó là nhân sinh quan, cũng như với Lưỡng Nhất Tính là Trời Đất, là Âm Dương, và điều hiển nhiên nhất mà bạn có thể thấy mà không cần dẫn chứng, đó là biểu tượng của Việt tộc với Tiên Rồng (hai thứ), chứ không chỉ có (một thứ) là Rồng như của Tàu. Lập luận này của tôi, có lẽ có nhiều học giả khác không đồng ư, v́ nó không có tính chất dẫn chứng cách khoa học, nhưng phạm vi triết lư lúc nào cũng vượt trên lănh vực khoa học, nên không thể bảo là sai. Ờ đây, tôi chỉ muốn cho bạn thấy thêm, một sự khác biệt rất rơ ràng giữa Tàu và Việt trong bộ Giáp này, đó là con Mèo (Măo, Mẹo) của Việt, và của Tàu là con Thỏ. V́ tôi không phải là nhà nghiên cứu về “tự” (chữ), giữa Hán với Việt, nên tôi xin lỗi v́ không thể cắt nghĩa cho bạn được sự giống nhau hay khác biệt về chữ viết hay ngôn từ giữa chữ Măo (Mẹo) và chữ Thỏ. Nhưng với ư nghĩa Triết th́ tôi biết chắc chắn là nếu thay thế Mèo bằng Thỏ, th́ sẽ không c̣n cùng ư nghĩa giữa con Mèo và con Thỏ được ! Điều này tôi sẽ có dịp tŕnh bày với bạn qua một chủ đề khác.)

Nhưng ở đây, “Mèo” có nghĩa là Trời, là T́nh Yêu, là Tự Do, là Hạnh Phúc, là Vô Biên… như Vũ Trụ. Nhưng cũng có nghĩa là CÁI, là MẸ, như h́nh ảnh NỮ OA, nghĩa là “Em” trước Anh sau, như đă được nói lên trong câu ca dao:

Anh khôn anh cũng ở dưới ông Trời,

Em là chim én đổi dời thượng thiên.

Và nghĩa của “Chuột” th́ dĩ nhiên là Đất, với nghĩa Tài Sản, Giàu Sang, Danh Vọng, Quyền Lực,… v́ “Chuột” ở trong hang, dưới Đất, của những chỗ chất chứa đầy đồ ăn như lúa gạo, khoai bắp, hoa quả,v.v…, là sản phẩm của ruộng vườn, hay thịt thà và tôm cá, v.v…, là sản phẩm của núi sông, của biển hồ, do sự tác động của Trời Đất Giao Ḥa với Thiên Sinh, Địa Dưỡng, và công lao của Nhân Ḥa với Vạn Vật để tài tác, bảo tồn và phát triển đời Sống.

Cho nên ư nghĩa Mèo và Chuột là nền tảng của nguyên lư Mẹ, là Lưỡng Nhất Tính đó là Song Trùng Lưỡng Hợp, là tỷ lệ “tham thiên lưỡng địa” (3-2) của Trời Đất, của Âm Dương với Âm trước Dương sau, của T́nh và Lư với T́nh trước Lư sau, của Vợ Chồng với Vợ trước Chồng sau, v.v… tức là Tả Nhậm, là triết lư kính trên nhường dưới, bênh vực kẻ yếu, quư trọng tinh thần, sống với Tâm Linh.

2/ Trèo với Đi.

Trèo” (leo lên) và “Đi” (xa) là hai cách di động mà mọi người đều biết. Trèo là di động theo chiều đứng, tức là nét “dọc” chỉ TRỜI Đi là di động theo chiều ngang, tức nét “ngang” chỉ ĐẤT. Và người Việt ḿnh ngày xưa c̣n gọi là dân “Giao Chỉ”, tức con người là GIAO của CHỈ Trời và CHỈ Đất, như cái câu trong Kinh Dịch “nhân giả kỳ thiên địa chi đức”.  Nhưng muốn Trèo th́ phải bám víu bằng sức lực hay cách thức (kỷ thuật), và Đi th́ cũng phải dùng sức để bước tới, để di chuyển thân thể, cho nên “Trèo” với “Đi” nói lên ư nghĩa biến đổi t́nh trạng, tức là Dịch, nhưng cũng có ư nói muốn thăng tiến để thay đổi cái tiểu ngă của con người thành Đại Ngă th́ phải MUỐN, giống như con Mèo muốn ăn thịt Chuột th́ :

Con mèo con mẻo con meo
Muốn ăn thịt chuột th́ leo xà nhà

3/ Cây với Nhà.

Cây” và “Nhà” ở đây là ư nghĩa môi trường của Mèo với Chuột, nhưng cũng là ư nghĩa đặc tính hay sở thích của MèoChuột. Con Mèo th́ thích leo trèo lên cao để thấy xa, thấy rơ những cái ǵ nhỏ bé như con chuột, ẩn núp ở trong hang trong kẹt, để ŕnh rập và chờ thời cơ để “làm ăn”, khi con chuột xuất hang ló diện. C̣n con Chuột th́ cứ muốn mạo hiểm (chạy) đi xa để kiếm cơm, kiếm gạo, kiếm lúa, kiếm bắp, kiếm đậu, tức kiếm đồ ăn tha về hang về ổ, tích trử để dành. Hai h́nh ảnh của hai môi trường khác biệt và phản nghịch với nhau đó nói lên ư nghĩa mâu thuẫn, đối nghịch của mọi sự, mọi chuyện, trong Trời Đất này, như T́nh với Lư, như Tinh Thần với Vật Chất, như Trái với Phải, như Thiện với Ác, v.v… đó là Lưỡng Nhất Tính của ĐẠO, mà h́nh ảnh và ư nghĩa đó được nhắc nhở và diễn tả qua đời sống con người, giống như Anh với Em, hay Ta với Ḿnh, như câu ca dao :

Ḿnh với ta như con một nhà

Như áo một mắc như hoa một chùm.

 

 và Một đó là “nhất thể”, và Ḿnh với Ta hay Em với Anh là  “nhất âm nhất dương”, theo nghĩa Kinh Dịch.

Nhưng theo bản Nguyệt Lệnh th́ “Cây” tức Mộc và thuộc về Hành Mộc và “Nhà” làm bằng đất, bằng gạch, là Thổ, và thuộc về Hành Thổ,  đó là ư nghĩa của sự tương khắc giữa Hành Mộc với Hành Thổ trong cơ cấu Ngũ Hành, giống như Mèo với Chuột. Nhưng trong đời sống thực tế phải có “cây” để làm cột để chống đỡ, để dựng thành cái “nhà”, và đó cũng là ư nghĩa tương trợ, tương kết, tương hợp… để thành Một cái Nhà.

4/ Cao với Vắng

Tục ngữ có câu:

Trời cao lồng lộng

Đất rộng thênh thênh

Nghĩa “Cao” ở đây, chỉ Trời là “cao”, là “lồng lộng”, là ư nghĩa chiều kích vô biên của T̀NH YÊU giữa Trời Đất và Con Người, cũng như giữa Em với Anh, khi Hai đứa ḿnh biết GIAO H̉A với nhau trong Trời Đất Vũ Trụ Vạn Vật, để thành MỘT là NHẤT THỂ.

Và “Vắng” cũng chỉ Đất là “rộng”, nhưng cũng là ư nghĩa TRỐNG Vắng, TRỐNG Rỗng, mà biểu tượng của nền Minh Triết Việt là TRỐNG ĐỒNG với tất cả tinh hoa của văn hóa Việt. Đó là ư nghĩa muốn đi chợ đường xa,  th́ phải vắng nhà, chữ “nhà” ở đây có nghĩa là cái TÂM của Con Người, nên muốn đi xa , tức muốn siêu VIỆT th́ phải để cho cái TÂM ḿnh TRỐNG Vắng, nghĩa là KHÔNG c̣n bị dính bén với bất cứ cái ǵ, để mới có thể biến đổi cái tiểu ngă của ḿnh thành ĐẠI NGĂ TÂM LINH để lên CAO, để đạt được chiều kích vô biên của Vũ Trụ. Đó cũng là ư nghĩa của chữ V́ệt trong hai chữ Việt-Nam.

5/ Hỏi với Mua.

Tại v́ không biết công dụng, hay chất liệu hoặc giá cả món đồ cho nên mới “hỏi” để “mua”, đó là chuyện cần thiết và quan trọng trong việc mua bán hay đổi chác. Và khi “mua” tức là ḿnh đă biết được giá trị của món hàng và muốn lấy về cho ḿnh với một mục đích đă định.

Ở đây Hỏi (thăm) cũng có nghĩa là ḍ xét, nhưng cũng có nghĩa là thăm hỏi, với nghĩa viếng thăm, tức là nghĩa cảm t́nh, với ư nghĩa tương quan… Tuy là Mèo với Chuột, hễ thấy nhau là như “mèo thấy mỡ”, nghĩa là muốn ăn tươi nuốt sống nhau, nhưng v́ là “nhất âm nhất dương chi vị Đạo”, cũng là ư nghĩa tương đối, tương ứng, tương cầu…, nên hễ là con vật với nhau, hay con người với nhau th́ là tương đồng, cho nên phải biết tương giao để H̉A với nhau, để làm cho VUÔNG thành TR̉N, và đó là nền tảng của ĐẠO Việt.

Cho nên ư nghĩa “hỏi” và “mua” trong câu ca dao này c̣n phải hiểu là nhận thứcư thức, tức là Con Người phải học hỏi về chính ḿnh, để hiểu biết đâu là Tận, Kỳ, Tính, nghĩa là để biết ḿnh là ǵ, là ai, sống để làm ǵ và tại sao lại chết ? Đó là những điều mà mỗi người ḿnh phải (tự) “Hỏi” để “BIẾT” (tri thức) và để ḿnh “Mua” về (suy tư), một khi đă nhận thức, để với ư thức, đem áp dụng vào đời sống của ḿnh, hôm nay và ngay bây giờ, nghĩa là để làm cho ḿnh được AN-VI HẠNH PHÚC ở đời này.

6/ Chợ đường xa.

Chợ” là nơi nhóm họp của nhiều người để mua bán và trao đổi, nói lên mối tương quan của con người với gia đ́nh và cộng đồng xă hội. C̣n “đường xa” ở đây, là nghĩa yếu tố thời gian để kiếm muối mua mắm, nghĩa là để cho sự hiểu biết của Con Người với kiến thức ṿng ngoài, thành suy tư để nhận thức và ư thức, để đi vào ṿng trong, để làm cho cái nét (cảm t́nh) bề ngoài ghi khắc vào (tim) bề trong, tức là làm cho lắng đọng vào Tâm để làm cho cái TÂM thành Đại Ngă Tâm Linh.

7/ Mắm với Muối.

      Đây là chất liệu thiết yếu cho sự sống, và là quan niệm căn bản cho đời sống con người. H́nh ảnh muối và ư nghĩa mắm nói lên tất cả sự biến thể của cá, thịt, rau, cỏ, v.v…, để thành chất tinh tuư nuôi dưỡng cơ thể con người, là bởi muốinhờ muối. V́ muốikết tinh của Thái Dương và Đại Dương với thời gian (hoạt lực) để nước biển bốc hơi thành muối. Muối là chất (mặn) được chứa đọng và H̉A lẫn trong Đại Dương và trong muôn vật trên trái đất này, nhưng cũng là chất dinh dưỡng không thể thiếu cho sự sống con người.

(mời bạn đọc lại bài “Con Cá và Con Cái” để hiểu thêm về ư nghĩa của muối http://www.anviettoancau.net/html/capnhat_11/ngsonha_cavacai.htm )

Tương tự Con Người là GIAO CHỈ của Đức Trời Đức Đất, cũng giống như muối và nếu là muối mà Chúa cũng đă dùng h́nh ảnh đó trong Kinh Thánh (Phúc Âm: Matt. chương 5, câu 13 ; Mc. ch.9, c.50 ; Lc. ch.14, c.34-35) Con Người sẽ ở trong vạn vật và có thể biến đổi hết tất cả (tức tài tác với nghĩa Nhân Tài) mọi thứ ra mắm, tức ư nghĩa để nuôi dưỡng và tạo dựng sự sống. Như màu sắc trắng tinh (của muối) và hương vị thơm ngon, mặn mà (của mắm)… là ư nghĩa tinh thần, tinh hoa, tinh túy, tinh tuyền, tinh khiết, …và đó là ư nghĩa CHÂN-THIỆN-MỸ và cũng là ư nghĩa HẠNH PHÚC của Con Người.

Nên muốn sống Hạnh Phúc, Con Người phải để cho ḿnh thấm muối, nghĩa là phải để cho cái ĐỨC, cái T̀NH YÊU của Trời Đất lắng đọng (như muối) vào TÂM, để có thể biền đổi ḿnh thành mắm, nghĩa là làm cho biến đổi cái tiểu ngă của ḿnh thành Đại Ngă, để với TÂM LINH con người mới có thể SỐNG THẬT, Sống Hạnh Phúc, nghĩa là Sống với CHÂN-THIỆN-MỸ, tức là Sống với ĐẠO.

8/ Giỗ Cha.

Đây là ư nghĩa thiêng liêng của lễ Gia Tiên, qua việc cúng tế và đ́nh đám, là cách sống hướng về Tâm Linh, để với Tâm Linh con người mới có thể THÔNG HIỆP để H̉A với vạn vật hữu h́nh và thế giới vô h́nh. Cho nên làm  lễ Giỗ  để nhắc nhở Con Người cái ư nghĩa “Nhất Thể” giữa Con Cháu với Tổ Tiên và Trời Đất, giữa người sống và kẻ chết, nghĩa là phải sống THÔNG HIỆP với Tổ Tiên và Trời Đất, bằng Tâm Linh để Tạ Ơn, để lănh nhận Ơn (ân) của Tổ Tiên và Đức của Trời Đất.

9/ Cha Chú.

Và theo cơ cấu của gia đ́nh Việt tộc, với nghĩa họ hàng bà con, Chú là em của Cha nói lên ư nghĩa anh em cùng Cha cùng Mẹ. Ở đây, h́nh ảnh “Chuột phải đi chợ đường xa để mua mắm mua muối để về Giỗ Cha Chú Mèo”, là có ư muốn nói Cha chú Mèo với Cha chú Chuột cũng là Một, theo nghĩa của “Thiên Địa Vạn Vật Nhất Thể”. Cho nên h́nh thức Cúng Giỗ với Lễ Nhạc qua hội hè đ́nh đám, là cách thức và là (nhân) dịp để cho con người gặp nhau ở cánh “Đồng Tương” để Sống Thật cái T̀NH NGƯỜI với Trời Đất Vũ Trụ Vạn Vật trong tinh thần Tương Giao, Tương Ḥa, Tương Trợ, Tương Thân… như anh em “đồng bọc”.

 

Đó là ĐẠO Việt mà Tổ Tiên đă ẩn dấu cái ư nghĩa “CAO XA” qua h́nh ảnh tầm thường là MÈO CHUỘT. Và đó cũng là h́nh thức mang ĐẠO vào ĐỜI bằng những câu ca dí dỏm và bóng bẩy, nhưng chứa đựng ư nghĩa vô biên, đó là T̀NH YÊU của Trời Đất cho Con Người. V́ vậy, tuy có lẽ tư tưởng của bạnư nghĩa của tôi như là Mèo với Chuột, nhưng tôi hy vọng sau khi đọc bài này, bạn sẽ biết “trèo lên cây cao” để thấy tôi “đi chợ đường xa” để “mua mắm mua muối” qua tất cả ư nghĩa đó, để dâng lên Tổ Tiên của bạn và cũng là của tôi, với ḷng thành cảm tạ, nhân dịp thập niên lễ Giỗ Thầy.  

 

Paris, ngày 10 tháng 3 năm 2007.

(tức 22 tháng Giêng năm Đinh Hợi)

 

Nguyễn Sơn Hà.

 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/17/15