Home T́m Ca Dao Diễn Đàn T́m Dân Ca Phổ Nhạc T́m Câu Đố T́m Chợ Quê Góp Ư Toàn Bộ Danh Mục e-Cadao English

Thư Mục

 
Lời Phi Lộ
Lời Giới Thiệu
Cách Sử Dụng
Dẫn Giải
Diêu Dụng
Cảm Nghĩ
 
Ẩm Thực
Chợ Quê
Cội Nguồn
Cổ Tích
Lễ Hội
Lịch Sử
Ngôn Ngữ
Nhân Vật Nữ
Nhạc Cụ Việt Nam
Phong Tục Tập Quán
Quê Ta
Tiền Tệ Việt Nam
Tiểu Luận
Văn Minh Cổ
Vui Ca Dao
 
Trang Nhạc Dân Ca
 
Trang Chủ
 

 
 

 

 
 

 

 
 

Ngẫm cùng ngạn ngữ  

Nói đến văn hoá dân gian, người ta thường nhắc tới các nhân tố của nó như ca dao, truyện cổ, dân ca, cách làm nghề thủ công, kiến trúc nhà ở... mà ít khi nhắc tới ngạn ngữ. Thậm chí trong văn học dân gian người ta cũng ít nhắc tới ngạn ngữ. Kỳ thực ngạn ngữ lại là kho "trí tuệ nhân dân", như nghĩa gốc của từ folklore mà các nhà nghiên cứu ngày nay hay dùng để chỉ văn hoá dân gian. Ngạn ngữ hay tục ngữ là văn chương mà không hẳn là văn chương, là tri thức mà không hoàn toàn là tri thức.

Nó là đúc kết kinh nghiệm về tự nhiên và xă hội, trong ứng xử của con người đối với tự nhiên, đối với con người. V́ truyền miệng nên nó phải rất gọn, rất cô đúc, trong một câu ngắn, thường có vần lưng để dễ thuộc, dễ đọc. Nhưng cũng có khi ngạn ngữ trải thành một câu lục bát, như câu lục bát sau đây:

Cây cao th́ gió lọc lừa

Chi bằng cây thấp gió đưa dịu dàng

Tục ngữ đă mượn h́nh ảnh cây mà chính là để nói người, địa vị của con người. Như câu trên, nếu không tỉnh táo, rất dễ lầm với ca dao là loại bộc lộ tâm t́nh, t́nh cảm (như "Ta nhớ ḿnh", "ḿnh quên ta..."). Thực ra, nhận diện tục ngữ hay ngạn ngữ không quá khó, và tiêu chí nó chính là đúc kết của những kinh nghiệm.

Nhưng ngạn ngữ cũng không quá "thật thà", nhất là trên lĩnh vực xă hội. Chẳng hạn ở Quảng Ngăi có câu: "Con gái c̣n son không bằng to don Vạn Tượng". Có người thắc mắc: Sao lại đem so sánh người với một tô don? Đừng quên rằng ngạn ngữ cũng có "quyền" chơi kiểu nói thậm xưng, nói nhấn. Nếu không nói nhấn ắt ấn tượng sẽ kém đi. Như câu trên, so sánh mà không so sánh. Ta có thể h́nh dung như một ai đó vừa xơi xong một tô don, c̣n hít hà v́ vị cay của ớt, vị ngọt của don mà buộc miệng. Một câu dân gian khác cũng ở trạng thái rất "đă" như thế:

Nghèo nghèo nợ nợ

Cũng kiếm cho được con vợ bán don

Mai sau nó chết cũng c̣n cặp ui!

Có bao nhiêu quan hệ xă hội th́ h́nh như cũng có bấy nhiêu ngạn ngữ. Chẳng hạn như quan hệ mẹ ghẻ - con chồng:

Mấy đời bánh đúc có xương

Mấy đời d́ ghẻ mà thương con chồng.

Chẳng hạn như đặc tính của quan:

Ban ngày quan lớn như thần

Ban đêm quan lớn tần mầm như ma!

Ban ngày quan lớn như cha

Ban đêm quan lớn như là trẻ con!

Nói về nỗi khổ của người làm thuê th́ có câu "Một vũng trâu nằm hơn năm làm mướn", nói về đặc tính người dân Quảng Ngăi th́ có câu "Quảng Ngăi đăi ra sạn", "Quảng Nam hay căi, Quảng Ngăi hay co, B́nh Định hay lo, Thừa Thiên ních hết"...

Một khối lượng lớn ngạn ngữ nói về tự nhiên và mối quan hệ với tự nhiên, và rơ ràng với tự nhiên, con người có "hiền" hơn, thật thà hơn. Một thứ dự báo thời tiết như "Trăng quầng th́ hạn, trăng tán th́ mưa", "Chuồn chuồn bay thấp th́ mưa, bay cao th́ nắng bay vừa th́ xâm" vẫn đúng cho mọi thời. Nhiều câu ngạn ngữ khác cụ thể hơn về một địa phương nào đó. Chẳng hạn như các câu:

Đồng Thi Phổ thổ Ba Tơ

Cây Động Lá cá Suối Răn

Một số câu ngạn ngữ không hẳn là tự nhiên, cũng không hẳn xă hội, lại rất thú vị khi nó nói toác ra được nét tâm lư của con người. Chẳng hạn như các câu:

- Gái yêu bằng tai trai yêu bằng mắt

- Gái một con trông ṃn con mắt

- Cây suông ba nhánh cũng suông

Gái khôn trai dễ lâu buồn cũng xiêu

- Nhất chặt tre nh́ ve gái

- Nhất lé nh́ lùn

- Mũi diều hâu cái đầu lộn cứt!

- Những người con mắt lá răm

Lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền.

Tất nhiên, những đúc kết mang tính "Nhân tướng học" như trên cũng cần phải xem lại, bởi như Nguyễn Aùi Quốc có câu "Hiền dữ phải đâu là tính sẵn, phần nhiều do giáo dục mà nên".

Ngạn ngữ là văn chương nhưng không hẳn là văn chương. Nó nằm trong lời ăn tiếng nói hằng ngày. Giả dụ một mai, con người chế tạo ra cái máy nào đó nói thay cho con người, con người chỉ việc ngồi chơi và yên lặng, th́ lúc đó mới hết... ngạn ngữ. Đâu phải chỉ có những câu ngạn ngữ xưa truyền lại. Thời bao cấp có rất nhiều ngạn ngữ mới xuất hiện, phản ánh rất nhiều mặt của xă hội mà sau đây chỉ xin trích một ít:

 Nhất cự ly nh́ cường độ

Yêu nhau ốm, ôm nhiều yếu

Tiền quư, quỳ tiến

Thủ kho to hơn thủ trưởng

Vào nhà thủ trưởng tưởng cái kho

Dốt như chuyên tu ngu như tại chức

vân vân và vân vân

Có lẽ không chỉ riêng các nhà "hàn lâm học sĩ", các nhà lănh đạo, quản lư cũng nên nghiên cứu về ngạn ngữ.

 

 

Sưu Tầm Tài Liệu và Web Design

  Hà Phương Hoài

Kỹ Thuật Truy Tầm

Hoàng Vân

Sưu tầm Nhạc Dân Ca

Julia Nguyễn
Xin vui ḷng liên lạc với  haphuonghoai@gmail.com về tất cả những ǵ liên quan đến trang web nầy
Copyright © 2003 Trang Ca Dao và Tục Ngữ
Last modified: 04/17/15